Complottheorie tegen crisis

Nijpende tekorten worden volgens president Maduro veroorzaakt door sabotage

Een man in de Bicentenario supermarkt in Caracas koopt wc-papier, dat door de regering op rantsoen is gesteld. Foto AFP

Venezuela stuurt drie Amerikaanse diplomaten naar huis die de economie zouden hebben willen saboteren. Volgens de Venezolaanse president, Nicolás Maduro, zaten ze achter de enorme stroomuitval vorige maand en hebben ze bedrijven omgekocht om minder te produceren. „Yankees go home!”, riep hij gisteren op een volksbijeenkomst in Santa Ana.

De beschuldigingen volgen elkaar steeds sneller op in Venezuela. President Maduro is een nog grotere complotdenker dan zijn voorganger, de in maart overleden populist Hugo Chávez. Zo blies hij vorige week zijn bezoek aan de Algemene Vergadering van de VN in New York af omdat er een plot tegen zijn leven zou zijn beraamd. De daders: twee hoge ambtenaren van de voormalige regering Bush.

Waarom heeft Venezuela een tekort aan meel, bakolie en wc-papier? Grote firma’s zitten op de voorraad om de prijzen op te drijven, aldus Maduro. Valt de stroom uit of ontploft er een raffinaderij? Dat komt door buitenlandse sabotage (lees: uit Colombia en de VS). Is er een run op dollars vanwege gierende inflatie en economisch wanbeleid? De president stelt een meldpunt in, het nummer: 0-800-SABOTAGE.

Economische chaos

Arrestaties of veroordelingen op basis van alle beschuldigingen zijn nog niet gemeld. Washington heeft Venezuela gevraagd om aanwijzingen voor het complot bij de VN, maar ook dat is nog niet gebeurd. Venezolanen halen inmiddels hun schouders op over de schrille complotretoriek van de president. Ze hebben het te druk met overleven in een economische chaos.

„Zeker drie vier keer per dag worden we op tv getrakteerd op Maduro die ergens een vlammende speech houdt,” vertelt Gerardo Gonzalez, een mede in Amsterdam opgeleide politiek socioloog die werkt bij onderzoeksinstituut Consultores21 in Caracas. „Ondertussen glijdt het land steeds verder af. ”

Volgens Gonzalez zijn er tal van protesten, maar Venezolanen gaan nog niet zo massaal de straat op als in opkomende maar stagnerende middenklasselanden als Turkije en Brazilië gebeurde. „Boodschappen doen is hier een dagtaak”, zegt Gonzalez aan de telefoon vanuit Caracas. „Iedereen sms’t waar nog bakolie is, en waar nog meel. Ik vind zelf het ergste dat er nergens speelgoed is voor de kinderen. Kerstmis komt eraan, maar er is nergens iets te krijgen.”

„Chávez bepaalt de koers, Maduro zit aan het stuur,” zei Maduro, een voormalige buschauffeur, in de tijd dat Chávez ziek was. Maar inmiddels koerst Maduro af op een diepe economische afgrond. Het in potentie steenrijke land, met de grootste oliereserves ter wereld, kampt met schaarste en inflatie tegelijk. Een derde van de ziekenhuisbedden is leeg wegens gebrek aan medicijnen en apparatuur. De inflatie was er in 2012 gemiddeld 30 procent – drie keer zo veel als in turbulent Egypte – en 90 procent van de wegen heeft dringend onderhoud nodig. De vaste wisselkoers van de munt, de Bolivar, heeft gezorgd voor een levendige zwarte markt voor dollars.

Chávez’ complotretoriek gaat Maduro inmiddels soepel af, maar tegen diens economische erfenis is zijn regering niet opgewassen. Na een decennium nationaliseringen en prijsreguleringen produceert Venezuela nauwelijks nog iets anders dan olie. Armoede en honger zijn met grote, dure sociale programma’s teruggedrongen, maar de staatsschuld is tussen 2008 en 2011 bijna verdubbeld, tot 90 miljard dollar. De regering overweegt nu de goudreserves te verkopen.

Inmiddels heeft Maduro het leger ingezet om de productie van bijvoorbeeld wc-papier te verhogen. In supermarkten zien soldaten erop toe dat er niet gehamsterd wordt. Behalve met retoriek en militarisering probeert de regering ook met structurele maatregelen de koers te wenden. Tijdens zijn bezoek aan China sloot Maduro vorige week overeenkomsten voor Chinese miljardeninvesteringen in landbouw, olie en infrastructuur. „Voor de lange termijn doet hij het misschien niet eens zo slecht,” zegt Gonzalez. „Maar voor de korte termijn heeft hij geen oplossingen.”

Uit een recent rapport van Gonzalez en zijn collega’s blijkt dat 87 procent van de Venezolanen schaarste en inflatie nu het grootste probleem vindt. Eerder waren schaarste en veiligheid ongeveer even problematisch. Venezuela heeft afschrikwekkende misdaadcijfers. Dit jaar werden alleen al in Caracas meer dan 4.000 moorden gepleegd.

Politieke fout

Toch verenigt de economische ellende de Venezolanen niet in hun frustratie, zegt politiek socioloog Gonzalez. Het blijft een diep verdeeld land. „Iets meer dan de helft van de bevolking geeft Maduro de schuld, maar de andere helft blijft achter hem staan.”

Op 8 december houdt Venezuela gemeenteraadsverkiezingen, de eerste politieke test voor de regering. „Maduro heeft een grote politieke fout gemaakt. Hij heeft persoonlijk alle gemeenteraadskandidaten aangewezen in zijn partij,” vertelt Gonzalez. „Daardoor zijn er in 77 van de 350 gemeenten behalve Chavistas nu ook onafhankelijke kandidaten opgestaan. De kiezers zijn verdeeld geraakt.” Als de regering veel verliest, boet Maduro nog verder aan legitimiteit in. Hoe het de komende maanden zal gaan? Gonzalez durft het niet te zeggen. „Ik weet niet hoeveel het Venezolaanse publiek nog kan verdragen.”