Abdicatie light voor Juan Carlos

Een onderonsje tussen koning Juan Carlos en koningin Máxima tijdens hun staatsbezoek. foto AP

Tegen de pers doet hij er graag luchtig over. „Morgen opnieuw naar de garage”, schertste koning Juan Carlos afgelopen week, vlak voor hij weer eens onder het mes moest. „Wie wil kan meekomen als monteur.” De joligheid kon niet verbloemen dat zijn kwalen de Spaanse vorst ontstemmen. Hij is zichtbaar geërgerd door zijn gezondheidsklachten – en hoe ze het debat over troonsafstand doen aanzwellen.

De koning wil sterk lijken. In juli berispte hij openlijk een lakei toen die bij een fotomoment niet snel genoeg zijn twee krukken wegnam. Sindsdien verslechterde zijn toestand, bleek toen hij vorige week het Nederlandse koningspaar ontving. Staand voor zijn Zarzuelapaleis leunde hij zo nonchalant mogelijk op één kruk. Maar terwijl de fotografen wegliepen, nam hij van een medewerker snel een tweede kruk aan. Zonder zou hij het bordes niet zijn opgekomen.

In drie jaar is de 75-jarige vorst zevenmaal geopereerd. De ingreep deze week moest een gevaarlijke infectie bestrijden aan zijn linkerheup. De koning kampt verder met een zwakke rechterheup, knieën, rug en achilleshiel.

Ook met zijn populariteitscijfers gaat het niet goed. De koning had wegens zijn rol in de overgang van Franco-dictatuur naar de democratie decennialang een welhaast onaantastbaar imago. Zelfs Spanjaarden met een republikeinse inborst werden misschien geen monarchisten, maar wel juancarlisten.

Dit historisch krediet is in een paar jaar snel geslonken. Juan Carlos ging in crisistijd op een luxe olifantenjacht te gaan in Botswana, in bijzijn van een Duitse ‘speciale vriendin’. En hij kampt met een corrupte schoonzoon, tegen wiens gesjoemel hij niet tijdig ingreep.

In een jaar waarin collega’s Beatrix, Benedictus en Albert terugtraden, stellen burgers en media openlijk de vraag of Juan Carlos niet moet volgen. Zeker daar kroonprins Felipe in enquêtes inmiddels hogere rapportcijfers krijgt. Hij en zijn vrouw Letizia distantiëren zich succesvol van alle schandalen. Een ruime meerderheid van de bevolking noemt Felipe klaar voor het koningschap.

Toen vorige week de nieuwste operatie werd aangekondigd, deed het hof dit via persconferentie in plaats van het gebruikelijke communiqué. Chef van het koninklijk huis Rafael Spottorno stelde desgevraagd dat „abdicatie geen enkel moment is overwogen”.

Spanje kent hierin geen staande traditie, zoals bijvoorbeeld Nederland. Bourbons als Isabel II en Alfonso XII deden wel vrijwillig afstand van de troon, maar onder extremere omstandigheden. Isabel zat in ballingschap en Alfonso lag op zijn sterfbed. Spanjes conservatieve elites zien weinig in abdicatie. Maar Juan Carlos en koningin Sofia trotseerden hun wensen wel vaker, bijvoorbeeld door Felipe met een gescheiden nieuwslezeres te laten trouwen.

In Madrid wordt gespeculeerd dat als de koning al aftreedt, hij dit sowieso niet doet voor de zaak rond zijn schoonzoon is afgesloten. Dit opdat Felipe met een schone lei begint, zonder corrupte zwager als spelbederver.

Ook de dreiging van een constitutionele crisis over het referendum over zelfbeschikking dat Catalonië wil, zou eerst moeten zijn geweken. Juan Carlos die alle regio’s nog enigszins bindt, kan voorlopig niet gemist worden.

Ondertussen voltrekt zich in de praktijk een soort abdicatie light. Felipe neemt meer taken van zijn kwakkelende vader over. Een optreden dat vooral jongere Spanjaarden moet overtuigen. Zij kennen Juan Carlos’ rol in de transitie amper en zeggen het nut van een monarchie – zeker in crisistijd – niet in te zien.