‘Zonder Europa krijgen we hier retro-totalitarisme’

Oekraïne verkiest nu Brussel boven Moskou. De vrijgelaten oppositiepoliticus Joeri Loetsenko waarschuwt voor de Russische ‘vijfde colonne’.

Foto ANP

Dankzij Europa is Joeri Loetsenko weer op vrije voeten. In april werd de Oekraïense ex-minister van Binnenlandse Zaken, geboren en getogen in Rivno in het meer eurofiele westen van Oekraïne, uit de gevangenis in Kiev vrijgelaten. Officieel gaf president Viktor Janoekovitsj hem gratie. Officieus liet hij hem los om een gebaar te maken naar Europa.

De regering- Janoekovitsj zoekt toenadering tot Brussel: deze maand besloot zij een associatieverdrag met de EU te tekenen. Vorige week, in de marge van de VN-top in New York, boden EU-leiders Janoekovitsj versneld handelsvoordelen bij ondertekening. Het is een gok voor Janoekovitsj, nu Oekraïne op een tweesprong tussen Europa en Rusland staat. Moskou dreigt Oekraïne nu met een handelsoorlog.

„De hele politieke klasse lijkt inderdaad op weg naar een associatieverdrag met de EU”, zegt Loetsenko. „Daarom geeft Poetin die dreigende signalen af. Maar we moeten nu het oude socialistische kamp verlaten en een nieuwe unie aangaan.”

Janoekovitsj’ speelde Brussel en Moskou lang tegen elkaar uit. Zijn eigen partij is geworteld in het op Rusland georiënteerde noordoosten van het land. Maar de handel met de EU groeit. Voor Europa is Oekraïne, een buurstaat met 45 miljoen inwoners, onder meer belangrijk vanwege de gastoevoer.

Twee jaar zat Loetsenko vast wegens vermeend ‘machtsmisbruik’ tijdens zijn periode als minister onder premier Joelia Timosjenko. Timosjenko, de petroleuse van de ‘oranje revolutie’ van 2004/2005 om wie Brussel zich ook bekommert, blijft vastzitten. De Oost-Oekraiense, Janoekovitsj, die tijdens de revolutie werd afgezet, maar in 2010 de verkiezingen won, wilde de erflaters van de omwenteling uitschakelen.

Hoe kunt u strijden tegen de regering als u het met haar eens bent over toenadering tot Europa?

„ Janoekovitsj en wij hebben hetzelfde doel. Maar we hebben verschillende motieven. Ons motief is: kiezen voor de Europese waarden: democratie, rechtsstaat, eerlijke concurrentie. Voor Janoekovitsj zijn dat lege begrippen. Hij wil slechts schuilen onder een Europese paraplu: om te voorkomen dat het Kremlin straks Oekraïne net zo kan plunderen als zijn regering nu zelf doet.”

Is vrijlating van Timosjenko een voorwaarde voor een verdrag , zoals sommige EU-landen zeggen?

„Toen ik zelf nog in de gevangenis zat, schreef ik dat een associatieverdrag het aller-noodzakelijkst is dit jaar. Nu ik vrij ben, herhaal ik dat. Niettemin kan de bevrijding van Timosjenko het begin zijn van de bevrijding van Oekraïne. Ik wil dat ze nu wordt vrijgelaten. Maar het is veel waarschijnlijker dat Joelia wordt vrijgelaten mét associatieverdrag dan zonder zo’n verdrag.”

De anti-Europese vleugel binnen de presidentiële machtspartij wil juist een referendum over het alternatief voor toenadering tot de EU: aansluiting bij de Euroaziatische Tolunie van Rusland.

„Hoewel dat sympathiek klinkt, kan de regering een referendum van a tot z beheersen. Het is de zittende macht die de kiescommissie benoemt, die wel of geen waarnemers toelaat bij het tellen van de stemmen. Kort gezegd, degene die de knuppel van de macht heeft, beslist wat de uitkomst van de volkswil is.

„De vijfde colonne van Rusland wil dat mechanisme gebruiken. Allereerst de Communisten en de pro-Russische beweging Oekraïense Keus. Zij voeren een agressieve campagne tegen Europa. Weet wel dat tweederde van de Oekraïners nooit hun provincie verlaat. Nog minder Oekraïners komen wel eens in Europese landen.”

Waarom moet de EU die vijfde colonne eigenlijk de pas afsnijden? Volgens Transparancy International is Oekraïne een van de corruptste landen op het continent.

„Oekraïne is een van de meest corrupte en minst democratische landen in heel Europa. Als ex-minister van Binnenlandse Zaken zeg ik: in een land waar geen wetten functioneren, functioneert de wet van de dieven. Maar als ex-minister van Binnenlandse Zaken zeg ik ook: als we geassocieerd zijn met de EU kunnen de volgende presidentsverkiezingen (in 2015, red.) nog maar voor 5 à 10 procent vervalst worden.

„Zonder associatie zullen de verkiezingen vervalst worden tot het niveau dat nodig is om de zittende macht in het zadel te houden. Zonder een associatieverdrag krijgen we hier retro-totalitarisme”.