Zij met gestrekte arm, de overheid met gestrekt been

De partijtop van Gouden Dageraad werd dit weekend gearresteerd Het is een criminele organisatie, zegt de Griekse overheid Een politieke afrekening mag het niet lijken

Partijleider van Gouden Dageraad Nikos Michaloliakos wordt door antiterreureenheden het politiebureau binnengeleid. foto AP

correspondent Zuidoost-Europa

Met een grootschalig optreden van antiterreureenheden is de Griekse regering dit weekend in actie gekomen tegen de ultranationalistische en gewelddadige anti-immigratiepartij Gouden Dageraad. De complete partijtop is gearresteerd en in staat van beschuldiging gesteld. Volgens de aanklacht is Gouden Dageraad een criminele organisatie die verantwoordelijk is voor meerdere moorden en een reeks andere misdrijven waaronder afpersing en witwassen.

Partijleider Nikolaos Michaloliakos werd zaterdagochtend vroeg al opgepakt. Ook werden arrestatiebevelen uitgevaardigd tegen vijf andere parlementsleden, twee politiemensen die betrokken zijn bij de partij en meer dan twintig lager geplaatste actieve leden van Gouden Dageraad.

Een aantal van hen meldde zich in de loop van het weekend zelf bij de politie. De laatste was Christos Pappas, de nummer twee van de partij. Voordat hij gistermiddag het politiehoofdkwartier in Athene binnenliep, zei hij dat Griekenland in staat van beleg verkeert.

Onverwerkt verleden

Het is voor het eerst sinds het einde aan de kolonelsregime in 1974 dat in Griekenland een partijleider en volksvertegenwoordigers zijn gearresteerd. Door de verse herinnering aan de rechtse dictatuur van 1967 tot 1974 worden democratische rechten gekoesterd. Tegelijk zorgt het nog onverwerkte verleden voor gespannen verhoudingen tussen links en rechts.

Gevoed door frustratie over de groeiende armoede en massale immigratie is Gouden Dageraad de afgelopen jaren razendsnel gegroeid. Bij de laatste verkiezingen kreeg de partij zeven procent van de stemmen, goed voor 18 van de 300 zetels. In de peilingen is het de derde partij in het land en een bedreiging voor de grootste rechts-conservatieve regeringspartij Nieuwe Democratie.

Sinds de moord op een linkse politiek activist en rapper Pavlos Fyssas door een aanhanger van Gouden Dageraad op 18 september, is de discussie opgelaaid over de vraag of de partij kan worden verboden. De autoriteiten kiezen echter bewust voor vervolging als een criminele organisatie en niet als politieke partij met anticonstitutionele denkbeelden. De vijf gearresteerde parlementariërs houden hun zetel zolang ze niet zijn veroordeeld. Wel wordt vandaag waarschijnlijk een wet aangenomen die het mogelijk maakt de staatsfinanciering van de partij te stoppen.

Het harde optreden is een gok. Gouden Dageraad is onder meer groot geworden door de haat tegen de gevestigde orde aan te wakkeren. Als Grieken de indruk krijgen dat Gouden Dageraad door politieke tegenstanders wordt onderdrukt, zou de populariteit weer kunnen stijgen.

Hoewel al langer bekend is dat leden van Gouden Dageraad geweld gebruiken – honderden migranten kunnen daarvan getuigen – was de moord op Fyssas, die na een ruzie in een café werd doodgestoken door een openlijke aanhanger van Gouden Dageraad, de druppel. Sindsdien laten peilingen voor het eerst sinds de verkiezingscampagnes van vorig jaar zien dat de steun voor de partij onder de bevolking daalt.

Zaterdagmiddag verzamelden zich zo’n honderd aanhangers voor het politiehoofdkwartier in Athene van waaruit de partijleiding naar een rechtbank werd gebracht voor voorgeleiding. Zondag was de opkomst nog lager. De zwart geklede mannen die op kwamen dagen verborgen hun gezichten voor de camera’s.

„Eindelijk schaamte” concludeert een dagbladcommentator. Het afgelopen jaar werden leden van Gouden Dageraad steeds overmoediger. Ze reden in formatie met Griekse vlaggen door steden. Ze gaven marcherend acte de présence bij officiële gelegenheden waarvoor ze niet waren uitgenodigd. En raceten op motoren door wijken met migranten.

Uit de school klappen

De partij wijst het label ‘neonazi’ af, maar de symboliek die wordt gebruikt en het gedrag van veel leden zijn bewijs van het tegendeel. Het logo is een variant op de swastika, uitgevoerd in rood en zwart. Het Keltische kruis, symbool van de White Power-beweging, gebruiken ze ook. Er wordt incidenteel gegroet met een gestrekte arm.

Sinds de dood van Fyssas klapten verschillende ex-leden van Gouden Dageraad uit de school, en vertelden in interviews met Griekse media over de strakke organisatie van de partij, waarbinnen je kunt stijgen door immigranten fysiek lastig te vallen.

Bij het Hooggerechtshof dat met de vervolging is belast, zouden inmiddels tientallen dossiers liggen van misdrijven waarbij Gouden Dageraad betrokken zou zijn. Volgens de aanklagers blijkt uit afgeluisterde gesprekken dat over de moord op Fyssas direct contact is geweest met de partijleiding.

De reactie van burgers op de keiharde aanpak van de partij is tot nu toe gematigd. Zonder aansturing vanuit de top van de hiërarchische organisatie gaat van de actieve leden meteen minder dreiging uit. De burgers die wel op de partij stemmen, maar liever niet openlijk kleur bekennen, houden zich stil.