Kunstenaar knipt illustraties alsof het treinkaartjes zijn

Hij put inspiratie uit de brieven van Vincent van Gogh. Martien ter Veen is dit najaar de ‘artist in residence’ van nrc.next.

verslaggever

Stel jezelf voor aan de lezers van nrc.next in een zelfportret. Dat vroegen we Martien ter Veen (32) die de komende maanden op onze redactie werkt. Hij is de vijfde kunstenaar die het predicaat ‘artist in residence’ draagt.

Hoe ziet hij zichzelf? Wat zien wij? Een strak zelfportret met een kreeft rondom het gezicht. Het gezicht in dit zelfportret lijkt als twee druppels water op wie wij zien op de redactie. Heldere kleuren en verder geen poespas. Een blauwe achtergrond.

Je hebt de opdracht voor een zelfportret letterlijk genomen. Heeft dat een reden?

„Sinds het eerste jaar van de academie heb ik nooit meer een zelfportret gemaakt, dus ik had er eigenlijk wel zin in. Ik heb eerlijk gezegd niet eens overwogen om het vrijer te interpreteren.”

We zien wel een dier dat zich meester heeft gemaakt van jouw gezicht.

„Dit portret is gebaseerd op een foto die is gemaakt bij mijn vakantie in Kroatië, afgelopen zomer. We zaten in een soort zelfvoorzienend vakantiehuisje, heel basic allemaal, heel tof. Voor ons zoontje was het de allereerste zomer van zijn leven en zijn eerste vakantie. We hadden een opblaaskreeft voor hem gekocht. Uiteindelijk vond hij het te eng en belandde het ding even op mijn hoofd. Het is dus geen illustratieve vrijheid maar een illustratie naar de werkelijkheid.”

De werkelijkheid van het moment?

„Ik heb hiervoor gekozen omdat ik best gelukkig was op dat moment. Dat je tijdens vakantie je hoofd dusdanig leeg krijgt dat je geniet van simpele dingen als een zelfgevangen visje op het vuur en dan weer plotseling aan het strand zit met een kreeft om je hoofd – dan gaat het goed. Verder vind ik het gewoon een sterk grafisch beeld.”

Het zou ook een bekend stripfiguur kunnen zijn?

„Ja, kreeft-meneer, met scharen die illustraties knippen alsof het treinkaartjes zijn.”

„Kun je ons wat vertellen over jouw stijl?”

„Ik ben nog heel erg zoekende naar een stijl en misschien blijft dat wel zo. Deze residentie bij nrc.next wil ik daarom ook inzetten om dingen te proberen. Wat wel vaststaat, is dat ik altijd begin met iets met mijn handen te doen.

„Dit portret is helemaal uitgesneden uit vouwblaadjes, en vervolgens gefotografeerd en nog wat bewerkt in Photoshop. Enerzijds ben ik op zoek naar heldere beelden maar anderzijds moet er ook altijd wel een menselijke hand in te zien zijn. Perfectie is ook maar saai.”

Welke technieken gebruik je vooral?

„Knippen en tekenen dus. En dat vervolgens fotograferen. De computer gebruik ik alleen voor kleurcorrectie en om aan de compositie te schaven.”

Ben je gevormd door jouw opleiding?

„Toen ik een heel saaie lerarenopleiding deed, speelde ik in een bandje en besteedde bijna meer aandacht aan de website en cd-hoes dan aan de liedjes die ik ervoor schreef. Om nog maar te zwijgen van de tijd die ik aan die lerarenopleiding spendeerde. Toen heb ik me ingeschreven op de kunstacademie in Kampen. Ik heb er vooral leren kijken, en mijn voorliefde voor letters is daar ontstaan.”

En wie is je grote voorbeeld? Of van wie heb je het meest geleerd?

„Dat zijn veel verschillende mensen, maar ik moet nu even denken aan Vincent van Gogh. Ik hield op mijn elfde al eens een spreekbeurt over hem, want we hadden een heel mooi boek over hem thuis, maar pas onlangs heb ik zijn brieven gelezen. Hij wist zo goed wat hij wilde, alles zette hij ervoor aan de kant. En hij schrijft er geweldig over.”

Je hebt prachtige cd-hoezen gemaakt. Eén daarvan bestaat uit duizenden blikjes tomatenpuree op het Spui in Den Haag, die de gezichten van de bandleden verbeelden. Kunnen wij in de krant ook zoiets van je verwachten?

„Dat idee stond symbool voor alle arbeid die er zat in het maken van die cd; we hadden er twee jaar aan gewerkt. Het is een bandfoto die is geschaald naar 200x200 pixels, en elke zwarte pixel is een tomatenblikje, 11.000 in totaal. De hele band maakte op deze manier zelf haar cd-hoes. Bijkomend voordeel was dat de pers erop afkwam, en er dus al promotie was voordat we daar goed en wel aan waren begonnen. Ik houd wel heel erg van foto’s van bovenaf, ze maken de wereld wat overzichtelijker. Op deze schaal kost het je alleen wel veel tijd, wat je bij een krant sowieso niet hebt.”

Bij ons moet juist alles snel en eigenlijk al gisteren af zijn. Voel je je opgejaagd?

„Een jaar geleden besloot ik me meer te gaan toeleggen op illustratie. Om dan nu drie maanden illustrator te zijn bij zo’n jonge en visuele krant is natuurlijk geweldig. Als ik een deadline heb op dezelfde dag dat ik de opdracht krijg, voel ik de druk wel, ja. Aan de andere kant: ik kan niet zonder een deadline. Iets echt afmaken, blijkt mijn grootste probleem te zijn. Dus jaag me maar op.”

Zolang het niet ten koste van jouw werk gaat.

„Als elke illustratie een plein vol tomatenblikjes kon zijn, dan zou elke journalist dagelijks zijn magnum opus moeten schrijven, bij wijze van spreken. Door de strakke deadline is minder mogelijk, maar het zegt natuurlijk wel weer veel over vandaag.”

Een laatste vraag over het zelfportret: waar zijn jouw handen?

„De illustratie is wat hard afgeknipt, ja. Maar ik heb de scharen van de kreeft, die maken een hoop goed...”