‘Jouw hoofd is eigenlijk een stopcontact’ - zo voelt een psychose

Still uit ervaring THE WEARABLE

De schoonzus van de Canadees-Nederlandse onderzoekster en kunstenares Jennifer Kanary Nikolova sprong in 2005 van de zevende verdieping van een gebouw. Ze had schizofrenie, wat gepaard gaat met psychotische episodes. Naar aanleiding van die gebeurtenis maakte Kanary Nikolova de kunstwerken THE WEARABLE en THE LABYRINTH, die de ervaring van een psychose simuleren.

In een psychose worden gedachten en emoties zo aangetast dat het contact met de realiteit vervormd raakt. Iemand kan stemmen horen, dingen zien die er niet zijn en gedachten hebben die anderen irreëel zouden noemen. En diegene kan daardoor dingen doen die de buitenwereld volledig ondoorgrondelijk kan vinden. Een moeilijk voor te stellen toestand voor iemand die er nooit last van heeft gehad.

Voor het onderzoekskunstproject LABYRINTH PSYCHOTICA doet Kanary Nikolova daarom al zeven jaar onderzoek naar de ervaring van psychose. Als een soort “digitale lsd” heeft Kanary Nikolova, met de hulp van professionals en ervaringsdeskundigen, “interactieve platforms” ontworpen die de hallucinaties bij een psychose kunnen simuleren. Zo kan iedereen ervaren hoe een psychose, in ieder geval zintuiglijk, moet voelen. Met de praktisch inzetbare kunstwerken wil Kanary Nikolova ervoor zorgen dat mensen meer begrijpen, denken en spreken over psychoses, met deze artistieke werktuigen als “prothese voor het voorstellingsvermogen”.

The Wearable

THE WEARABLE is een soort bril die ervoor zorgt dat gebruikers hun directe omgeving ervaren als ware het in psychose. Zo kan iemand er door een gezichtsherkenningsprogramma ‘demonisch’ uitzien, wordt de gebruiker constant afgeleid door stemmen en beelden die er niet echt zijn en staan mensen soms veel dichterbij of verder weg dan het beeld doet geloven.

“Jouw hoofd is eigenlijk een stopcontact”, zegt iemand in deze video:

The labyrinth

THE LABYRINTH is een interactieve installatie waarin de gebruiker door een doolhof loopt. Er verschijnen beelden, zijn geluiden te horen of vastzittende elementen beginnen te bewegen:

De kunstwerken zijn in de pilotfase al ingezet in workshops, lezingen en tentoonstellingen. Is de video al behoorlijk indrukwekkend om te bekijken, de werkelijke ervaring van de kunstwerken is nog heftiger, merkten deze reporters van VICE Motherboard, die Kanary Nikolova spraken over haar werk en THE WEARABLE droegen:

Sinds afgelopen week is de psychose ook voor het grote publiek te ervaren. Deze week is THE WEARABLE bij Transnatural Amsterdam, THE LABYRINTH is nu in de tentoonstelling volgend op het TodaysArt Festival in Den Haag. In 2014 komt het bijbehorende proefschrift van Kanary Nikolova uit.