De bal, de woestijn, de ethiek

Het was al een bedenkelijke beslissing van de wereldvoetbalbond FIFA, drie jaar geleden, om de organisatie van het wereldkampioenschap voetbal toe te wijzen aan het oliestaatje Qatar. Vorige week onthulde de Britse krant The Guardian dat de meestal Aziatische arbeiders onder mensonterende omstandigheden werken aan de benodigde infrastructuur. Volgens de Britse krant zijn bij de bouw van infrastructuurprojecten in ruim een maand tijd meer dan veertig doden gevallen en bestaan er aanwijzingen voor dwangarbeid. Het onderzoek noopt ertoe de beslissing het WK-voetbal 2022 in Qatar te houden, indien mogelijk, alsnog te heroverwegen.

De arbeid bij hoge temperaturen, soms zonder water, met een salaris dat uitblijft, een verscheurd contract, een ingenomen paspoort en een aantal mogelijk door uitputting dodelijke slachtoffers kan neerkomen op wat al ‘moderne slavernij’ is genoemd.

Dat telt op bij de destijds al voor de hand liggende constatering dat een WK-voetbal onmogelijk kan worden gespeeld bij de heersende zomertemperaturen in de regio. Het verplaatsen van het gehele toernooi naar de wintermaanden is al geopperd. Maar de vraag is of deze vondst zelf geen grotere problemen geeft dan zij tracht op te lossen. Veel WK-spelers doen dan immers mee in clubcompetities.

Deze voorvallen passen in een grotere trend. De toewijzing van grote sporttoernooien aan landen die er het meeste geld voor over hebben en die geen lastige vragen stellen. Dat wringt met het zelfbeeld van de topsport, die haar vermeende verbroedering, zelfontplooiing en discipline als voorbeeld pleegt te stellen aan de rest van de samenleving. Wellicht mag daar, met wat meer inspanning dan voorheen, een bredere ethiek aan worden toegevoegd: dat materialisme en sport juist geen noodzakelijk raakvlak hebben en dat uitzonderlijk slechte arbeidsomstandigheden haaks staan op mensenrechten waar ook de sport zich op beroept.

De FIFA zou Qatar daar krachtig aan kunnen helpen herinneren. Dat geldt ook voor het niet onbelangrijke Nederlandse lid, de KNVB. Qatar zelf zal zijn arbeidswetgeving moeten aanpassen en reeds bestaande regels handhaven. Anders riskeert het dat dit toernooi een smet wordt op zijn reputatie, die het land met de organisatie van het WK-voetbal juist had willen hooghouden.