Conflict begroting VS escaleert

Radicale Republikeinen grijpen macht en drijven conflict met Obama op de spits, sluiting deel overheid dreigt

Als het Congres niets doet, gaat om zes uur morgenochtend Nederlandse tijd de Amerikaanse federale overheid grotendeels dicht. Per direct zal de financiering van alle ‘niet-essentiële’ overheidstaken stilvallen. Ziekenhuisafdelingen, zoals poliklinieken, zullen sluiten. Nationale parken gaan dicht. Meer dan de helft van de ruim twee miljoen federale ambtenaren moet met onbetaald verlof.

Het is de prijs die vooral de populistische rechtervleugel van de Republikeinen bereid is te betalen om een oude vete met president Obama uit te vechten. Doordat gematigde Republikeinen door de populisten buitenspel zijn gezet, hebben de Democraten geen onderhandelingspartner meer en dreigt een politiek rampscenario.

Dit weekend escaleerde een conflict tussen Democraten, die de Senaat domineren, en Republikeinen, die in het Huis van Afgevaardigden de meerderheid hebben. Ze moeten het eens worden over een begroting die de overheid vanaf morgen, 1 oktober, draaiende houdt. Begrotingen worden door de hevige polarisatie in Washington al jaren niet meer aangenomen; het Congres houdt de financiering van de federale overheid keer op keer in stand met noodwetten.

Deze keer weigerden de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden hun medewerking. Ze roken een kans op het laatste moment Obamacare tegen te houden, de nieuwe zorgwet die Amerikanen, óók per 1 oktober, verplicht een verzekering te nemen. De Republikeinse meerderheid in het Huis nam een amendement aan dat een nieuwe begroting goedkeurt, maar in ruil daarvoor Obamacare een jaar uitstelt. Ook wordt een speciale zorgbelasting ingetrokken.

Een vorm van politieke chantage, want de Republikeinen weten dat de Senaat, die om acht uur vanavond Nederlandse tijd samenkomt, nooit zal instemmen met dit amendement. Het nieuwe zorgstelsel, al in 2010 aangenomen door het Congres, is het belangrijkste resultaat dat Obama in zijn eerste termijn boekte. De Democratische meerderheid in de Senaat zal Obama niet laten vallen. De Senaat zal een eigen begrotingsvoorstel opnieuw naar het Huis sturen. Het Huis kan dit dan op het laatste nippertje aannemen of het afwijzen en het laten aankomen op gedeeltelijke sluiting van de overheid. Intussen tikt de klok door.

Democraten en Republikeinen gaan al ruim twee jaar van crisis naar crisis. Meestal slaagde president Obama erin met de partijleiders in het Congres op het laatste moment een compromis te sluiten. Maar de verharding in Washington zet door, en de tijd van compromissen is voorbij. Een teken aan de wand was dat de partijen er begin januari bij zo’n periodieke financieringswet voor het eerst niet uitkwamen. Het Congres moet daardoor dit jaar 85 miljard dollar bezuinigen op onder meer Defensie.

Dat de Republikeinen het spel nu zo hard spelen, komt door een informele machtswisseling in die partij. De afgelopen weken heeft de populistisch-rechtse vleugel, geleid door senator Ted Cruz, afgerekend met de gematigd-bestuurlijke vleugel, onder leiding van de voorzitter van het Huis, John Boehner. Cruz sprak vorige week 21 uur achter elkaar in de Senaat, in een poging Obamacare te saboteren. Hoewel hij officieel Obama aanviel, zette hij vooral zijn eigen partijelite te kijk. Cruz kreeg overweldigende bijval in de conservatieve media en daarmee zette hij de compromisbereide partijgenoten als Boehner en senator John McCain buitenspel. Boehner deed dit weekend wat hij eerder naliet: hij hielp de zaak te laten escaleren door het amendement van zijn partij te steunen om Obamacare een jaar uit te stellen.

Alle zetels in het Huis van Afgevaardigden worden volgend jaar opnieuw verdeeld. Republikeinse Afgevaardigden vrezen concurrentie in hun district van de radicale – en vaak goed gefinancierde – Tea Party. De gematigde Republikeinse partijelite is uitgeschakeld.