Berlusconi speelt alles of niets

Mediamagnaat lokt politieke crisis uit om ontheffing uit politieke functies te voorkomen

Een verbeten kijkende Silvio Berlusconi, toen nog premier, op een persconferentie in augustus 2011. Foto Reuters

Het is alles of niets voor Silvio Berlusconi. Sinds zijn veroordeling twee maanden geleden wegens financiële fraude aarzelde hij. Hoe ver moest hij gaan om te voorkomen dat hij wegens dat vonnis zijn senaatszetel zou kwijtraken?

Volgens reconstructies in de Italiaanse pers spoorden vooral zijn halve eeuw jongere vriendin Francesca Pascale, tevens ‘pasionaria’ binnen zijn partij, hem aan fel van zich af te bijten en adviseurs die pleitten voor een gematigde opstelling, niet te vertrouwen.

Op de vooravond van zijn 77ste verjaardag besloot de leeuw nog één keer te brullen. Zaterdag informeerde hij ‘zijn’ vijf ministers dat ze moesten aftreden. Daarmee veroorzaakte hij een politieke crisis waarvan niemand durft te voorspellen hoe die afloopt – en die zich ook wel eens tegen hemzelf zou kunnen keren.

Een dag na deze onverwachte zet, gesterkt door de felicitaties van kinderen en vrienden, toonde hij zich gisteravond vol vertrouwen op de goede afloop. „Ik ben de strijd helemaal niet moe, ik ben in vorm”, zei hij op een van zijn tv-zenders. „Na 59 nachten (na het vonnis) niet geslapen te hebben heb ik tien uur achter elkaar geslapen.”

Maar ook in eigen kamp was veel kritiek te horen. Zeker drie ministers maakten duidelijk dat ze onder protest waren afgetreden. Minister van Transport Lupi zei dat zijn partij „een extremistische beweging” dreigt te worden. Er is een groep, rond vice-premier Alfano, die „anders Berlusconiaans” wil zijn. Wat betekent dat, werd de afgetreden minister Quagliariello gevraagd. „Dat we ons moeten opdelen.”

Na overleg gisteravond met president Napolitano besloot premier Letta daarom de tijd te nemen. Hij wil kijken hoe de situatie op rechts zich ontwikkelt. Pas woensdag gaat hij naar het parlement om te zien hoe de kaarten liggen.

Met een verwijzing naar de begroting die moet worden opgesteld en naar de financiële problemen van Italië sprak Letta van „een dwaas en onverantwoordelijk gebaar” van Berlusconi – binnenskamers heeft hij hem volgens Italiaanse kranten een bandiet genoemd.

Ook onafhankelijke commentatoren zijn buitengewoon kritisch. De zakenkrant Il Sole 24 Ore vindt dat Berlusconi zich onwaardig gedraagt door te weigeren het vonnis en zijn consequenties te aanvaarden. La Stampa schreef dat Berlusconi lijkt te denken: als ik ten onder moet gaan, dan ook heel centrum-rechts én heel het land.

De afgelopen twee maanden draaide alles om de veroordeling van Berlusconi tot vier jaar wegens belastingfraude. Beroep is niet meer mogelijk. En ook al komt het vonnis in de praktijk neer op een jaar huisarrest of sociale dienstverlening, de politiek moest iets met die rechterlijke uitspraak. Een vorig jaar aangenomen wet bepaalt dat wie meer dan twee jaar cel heeft gekregen, zijn parlementszetel moet opgeven. Later deze week moet een senaatscommissie hierover stemmen.

Berlusconi zet nu alles op alles om die stemming en een schorsing te voorkomen. Het vonnis is de uitkomst van een politieke heksenjacht, beweert hij. In een boodschap op internet schreef Berlusconi: „Aan wie mij vraagt om terug te treden en met christelijke berusting mijn justitiële lot te aanvaarden, het huidige en het toekomstige (er spelen nog meer zaken, red), zeg ik dat ik dat zonder aarzeling zou doen als het nuttig zou zijn voor het land. Maar ik zou daardoor instemmen met een gehalveerde democratie waarin gepolitiseerde rechters bepalen wie er moet regeren”.

Al weet iedereen waar het echt om gaat, officieel is de reden voor Berlusconi om zijn partij terug te trekken uit de brede coalitie die eind april met veel moeite is gevormd, kritiek op de btw-verhoging. Berlusconi presenteert zich graag als de anti-belastingenman, ook gisteren weer. Vrijdag kon het kabinet het niet eens worden over alternatieve bezuinigingen die een btw-verhoging zouden moeten voorkomen. Maar hoe de sfeer op rechts is, bleek uit een opdracht die Berlusconi zijn ministers volgens Italiaanse media meegaf: tijdens het kabinetsberaad moesten ze hun mobieltje aan laten staan. Zodat de grote leider kon controleren of er geen complotten tegen hem werden gesmeed.