Baan gegarandeerd. (Nou ja, over een paar jaar misschien)

Het verwachte lerarentekort in het basisonderwijs blijkt nu een lerarenoverschot // Het aantal werklozen groeit hard

Hoewel Nederland met gevechtstroepen uitrukt, is Mali géén vechtmissie, benadrukten de ministers. Foto AFP

Verslaggever

Na de pabo liggen de banen voor het oprapen. Dat hoorde Elsbeth Weststrate toen ze acht jaar geleden met haar opleiding begon. Na haar afstuderen zou de grote ‘grijze golf’ oudere leraren massaal met pensioen gaan. Gevolg: een gigantisch lerarentekort.

Een commissie onder leiding van Alexander Rinnooy Kan schreef er in 2007 een alarmerend rapport over. Onderwijsbobo’s en andere prominenten woonden de presentatie bij, de media berichtten uitgebreid. Tussen 2010 en 2012 zou het tekort een dieptepunt bereiken. Klassenvol zouden zonder leerkracht zitten, vakken zouden moeten worden afgeschaft, alleen de beste scholen zouden nog leraren hebben. Het vak van de leraar moest direct aantrekkelijker worden gemaakt.

Ronald Plasterk (PvdA), toen minister van Onderwijs, trok een miljard euro uit, vooral voor hogere salarissen. Er waren pabostudenten nodig. Hoe meer, hoe beter.

Maar zes jaar later is alles anders en heeft Elsbeth Weststrate nog steeds geen baan in het onderwijs, hoe graag ze die ook wil.

Er is namelijk helemaal geen lerarentekort. Sterker: er is een lerarenoverschot. Het aantal werklozen in het basisonderwijs groeit hard. Vorig jaar waren er 7.200, nu zijn er al 10.500. Slechts weinig pabo-studenten kunnen een vaste baan krijgen.

Maar wacht even. Waren al die verhalen dan onzin? Waren de maatregelen voor niks?

Het ligt genuanceerder. Het tekort is niet weg, maar uitgesteld. Dat komt doordat de oudere leerkrachten niet met pensioen gingen, zoals gepland. Ze bleven langer doorwerken, omdat de pensioenleeftijd opschoof.

Daar komt bij dat al enkele jaren minder leerlingen naar de basisschool komen, door dalende geboortecijfers. Rinnooy Kan zag dat destijds als een geluk bij een ongeluk. Doordat het aantal leerlingen daalde, kon nog iets van het lerarentekort worden opgevangen. Maar nu, met een lerarenoverschot, leidt bevolkingskrimp alleen maar tot méér werkloosheid.

Daarmee is de situatie ingewikkelder dan Rinnooy Kan destijds schetste. Want het lerarentekort komt er echt aan, ook al is het probleem een paar jaar opgeschoven. En nu haken veel jonge, goede leraren die straks hard nodig zijn, massaal af. Dubbele ellende, zou je kunnen zeggen.

Babyboomers met pensioen

Annet Kil, destijds lid van de commissie-Rinnooy Kan, noemt het de stilte voor de storm. Volgens de laatste voorspellingen gaan de babyboomers vanaf 2016 met pensioen. In 2019 is de schaarste het grootst. Dan zijn er 2.700 leraren te weinig, een tekort van bijna 3 procent. Ze bedoelt maar: het verhaal van Rinnooy Kan klopt nog steeds.

Intussen daalt het aantal aanmeldingen bij pabo-opleidingen. Van 6.900 in 2008 naar 5.400 vorig jaar. Dat komt niet alleen door de strenge taal- en rekentoets vooraf. Volgens Liesbeth Verheggen, bestuurslid van onderwijsvakbond AOb, schrikt ook de werkloosheid af en, niet te vergeten, de relatief lage salarissen. „Dit is niet zo gek als je leraren vijf jaar lang op de nullijn zet.”

Elsbeth Weststrate blijft in de gaten houden of de arbeidsmarkt weer aantrekt. Zodra ze de kans krijgt in het onderwijs te werken, zal ze die gelijk aangrijpen. Er is één probleem: als er over vier jaar weer werk is, is ze alweer vijf jaar uit het onderwijs. Om toch feeling met het werk te houden doet ze vrijwilligerswerk met kinderen. Maar niet iedereen is zo ijverig. Voor duizenden jongeren kan het lerarentekort te laat komen, zegt commissielid Annet Kil. „Die gaan in een andere sector werken en zijn definitief verdwenen. Dat zou doodzonde zijn.”