Slag om de Europese netwerken

Europese providers lijden aan het overnamevirus. KPN is maar één van de doelwitten van de grote netwerken. Wie koopt wie?

Alle commotie over de overname van KPN ten spijt – de Nederlandse provider maar één schakeltje in de Europese telecommarkt.

Daar woedt een consolidatieslag waarin de grote partijen hun macht met miljardenovernames uitbreiden.

Vodafone verkoopt zijn belangen in de VS voor 98 miljard euro om in Europese (vaste) netwerken te investeren, en neemt voor 7,7 miljard euro Kabel Deutschland over. Het Spaanse Telefónica koopt E-Plus (8,5 miljard euro) om met O2 de grootste provider van Duitsland te creëren en vergrootte deze week nog het belang in Telecom Italia fors.

Europese providers handelen snel, nu ze zich geconfronteerd zien met een reeks problemen: de EU wil één Europese telecommarkt en er valt minder verdienen te aan ‘mobiel’. Niet-Europese providers rukken op en daarnaast zijn forse investeringen nodig in 4G-technologie (de nieuwe standaard voor mobiele communicatie) en frequenties. Partijen met geld in kas ruiken hun kans om uit te breiden. Welke factoren bepalen wie wie koopt, en wanneer?

1. Europa

De Europese Unie wil dat mobiele bellers niet langer extra betalen voor datagebruik in het buitenland. Ook moet de snelheid van de netwerken verbeterd worden.

Eurocommissaris Neelie Kroes lichtte vorige week de uitvoering van haar Digitale Agenda toe. Het is een omstreden plan, reden voor Kroes om in een publiciteitsoffensief te hameren op het belang van een goede infrastructuur voor de Europese techsector. Snel internet, met name de volgende generatie 4G-netwerken, is noodzakelijk voor innovatie en economische groei. Kroes streeft naar één pan-Europese markt waarin providers hun producten makkelijk over de grens aanbieden en tarieven voor roaming niet meer bestaan – die beperken het dataverbruik van de consument. Door de regels aan te scherpen hoopt Kroes de telecombranche een duwtje in de goede richting te geven.

Maar de providers zijn niet happig om hun strategie onder druk om te gooien en proberen achter de schermen Kroes’ plan bij te sturen. In Brussel wordt driftig gelobbyd door voormalige staatsbedrijven, internationale providers en grote internetbedrijven. De gemeenschappelijke toezichthouders vinden dat Kroes overdrijft met het scenario van het trage Europa. Ook hekelen ze onbedoelde neveneffecten van het plan. Kroes wil volgens de toezichthouders haar plannen er voor mei 2014 doorheen jagen. Dan zijn de Europese verkiezingen; met name de plannen voor lagere roamingkosten doen het goed bij de kiezer.

2. Minder verdiensten

De opkomst van mobiel internet en de smartphone bedreigt traditionele inkomstenbronnen.

Providers verdienen minder geld met hun mobiele netwerken. Door strenge regulering, maar ook doordat consumenten naar data overschakelen en minder uitgeven aan belminuten en sms’jes. Apps als Whatsapp, Skype, iMessage, Facebook en Viber domineren de telefoon. „Dat wordt ‘veranderend consumentengedrag’ genoemd, maar dat is onzin”, zegt Tim Poulus, analist van onderzoeksbureau Telecompaper. „Mensen praten met elkaar en sturen nog altijd tekstberichten. Alleen kiezen ze voor de goedkoopste optie.”

Diensten als Facebook en Google slokken een deel van de winst van providers op. Netwerkbeheerders kunnen meer verdienen door over de grens te gaan. De EU wil daarvoor de regulering vereenvoudigen. Maar over het voordeel ervan lopen de meningen uiteen. De ene provider redeneert dat „er toch overal masten geplaatst moeten worden om dekking te bieden”. De andere verwacht dat harmonisatie van frequenties en het verdwijnen van landsgrenzen wel degelijk kosten bespaart.

Om hun marge te verbeteren kopen mobiele providers ook vaste netwerken; breedbandinternet levert meer geld op. Het verschil tussen ‘vast’ en mobiel vervaagt, blijkt uit Vodafones ambitie om in Nederland glasvezel aan te bieden. Tegelijkertijd stappen kabelbedrijven in mobiele netwerken: afgelopen week begon Ziggo in Nederland met Ziggo mobiel. UPC bood al mobiel internet aan en de kabelaars bouwen samen een wifi-netwerk.

Ook KPN zet in op quadplay: een combinatie van breedbandinternet, tv en vaste en mobiele telefonie. KPN’s vaste netwerk wordt langzaamaan uitgebreid met glasvezel. Zo hoopt het bedrijf marktaandeel terug te winnen op de kabelaars.

3. Concurrenten van overzee

Vanuit andere werelddelen azen providers op de relatief rijke Europese consumenten Dat geeft extra druk op de markt.

Grote bedrijven slokken de kleinere providers op – bijvoorbeeld KPN. Volgens een ingewijde wordt er al vijftien jaar geloerd naar KPN, zowel door „de Amerikanen en de Chinezen” als „de Fransen en de Spanjaarden”. KPN wil zijn huid alleen duur verkopen. De hoge koers bleek jarenlang een adequaat verdedigingsmiddel.

Maar als die koers daalt slaan uiteindelijk de Mexicanen toe. KPN is een makkelijke prooi. Het bedrijf doet het, gezien de beurswaarde, slechter dan de markt. Topman Eelco Blok, sinds 2011 aan de macht, presenteerde een reeks winstwaarschuwingen, dividendverlagingen en een claimemissie. De omzet bleef dalen en KPN’s schuldpositie werd onhoudbaar.

Het is niet de eerste keer dat zoiets gebeurt. Rond 2000, toen KPN miljarden investeerde in het buitenland, spatte de internetbubbel uit elkaar. Bloks voorganger Ad Scheepbouwer moest in 2001 ook al een claimemissie inzetten om het bedrijf te redden. Al bestaat het beeld bij beleggers dat Scheepbouwer het veel beter deed dan Blok, een deel van de huidige problemen bij het telecombedrijf is terug te voeren op achterstallig onderhoud.

De Europese strijd wordt uitgevochten tussen Vodafone, Orange (voorheen France Telecom), Deutsche Telekom en Télefonica. Zij hebben nu ook een concurrent uit Latijns-Amerika, in de vorm van América Móvil. De macht van de Mexicanen is beduidend groter dan op het eerste gezicht lijkt. Via de belangen in KPN en het Oostenrijkse Telekom Austria is het bedrijf van multimiljardair Carlos Slim in een groot aantal Europese landen vertegenwoordigd. En dat in amper een jaar tijd.

Tim Poulus vindt de belangstelling van América Móvil voor KPN „raadselachtig” De Mexicanen stemmen in met de verkoop van het Duitse E-Plus door KPN, terwijl América Móvil KPN juist aantrekkelijk vond vanwege de Europese bezittingen. Tim Poulus sluit niet uit dat América Móvil het beursgenoteerde KPN gebruikt om overnames te doen. Dan zou KPN, als verlengstuk van de Mexicanen, alsnog een grote Europese provider worden.

Het is niet ondenkbaar dat ook AT&T, China Mobile of Vimpelcom (Rusland, met een hoofdkantoor in Nederland) hun belang in de EU willen uitbreiden. En er dreigt extra concurrentie van vaste netwerken: Liberty Global koopt in sneltreinvaart Europese kabelaars op. Dit moederbedrijf van UPC Nederland is de grootste aandeelhouder in Ziggo – een volledige overname ligt voor de hand. Als de samensmelting van vaste en mobiele netwerken doorzet heeft Liberty Global een belangrijke positie in handen.

4. Het Amerikaanse voorbeeld

De Europese telecommarkt is gefragmenteerd, in de VS bedient een handvol providers een enorme markt.

De recente overname van Nokia door Microsoft tekent volgens eurocommissaris Kroes de teloorgang van de Europese telecombranche. Ze voert aan dat de Europese mobiele netwerken een grote achterstand hebben op de VS, vooral bij de invoering van 4G. De term ‘4G’ is overigens niet zaligmakend: Amerikaanse providers verkopen vaak ‘ snel 3G’ onder de noemer 4G.

In de Amerikaanse markt hebben slechts vier grote bedrijven het voor het zeggen. Dat heeft z’n nadelen. Providers in de VS hebben meer macht dan die in Europa, dat merken Amerikanen aan hun telefoonrekening. Als in Europa straks nog maar enkele grote bedrijven de macht verdelen, vergt dat streng toezicht.

De 4G-wolk in Europa breidt zich ondertussen wel uit. Weliswaar moeten de 4G-frequenties in onder meer Noorwegen en België nog geveild worden, maar na zo’n veiling is het netwerk snel in de lucht. „Kijk maar naar het tempo waarmee KPN 4G in Nederland aanlegt”, zegt Tim Poulus van Telecompaper. KPN begon begin dit jaar in de Randstad en nu kun je van Amsterdam tot aan Eindhoven mobiel internetten via het 4G-net.

Maar de hamvraag is of de consument wel extra geld over heeft voor een snellere mobiele verbinding. Een killer-app die 4G onmisbaar maakt voor de massamarkt, is nog niet uitgevonden. En uiteindelijk moeten al die miljarden euro’s die bedrijven nu steken in overnames, frequenties en netwerken wel terugverdiend worden.