Slaaf

Moderne slavernij: deze week onthulde de Britse krant The Guardian dat de voorbereiding voor het wereldkampioenschap voetbal in 2022 bijna dagelijks een leven eist. De voornamelijk Nepalese contractwerkers die de stadions en faciliteiten bouwen worden uitgebuit en mishandeld. In twee maanden kwamen 44 arbeiders om, meer dan de helft door hartaanvallen en ongelukken tijdens het werk. De Engelse krant somt nog een lange lijst misstanden op: arbeiders krijgen vaak geen loon uitbetaald, paspoorten worden in beslag genomen, zodat weglopen onmogelijk is. Dan zijn er de miserabele omstandigheden; er wordt gewerkt bij temperaturen van vijftig graden, er is vaak geen drinkwater. Er zijn talloze verhalen van mishandeling; onlangs zochten dertig Nepalezen hun toevlucht in de ambassade van hun land.

Nu The Guardian de vuile was buiten hangt, toont de FIFA zich plotseling bezorgd. Daarvoor maakte men zich enkel druk over de hitte waarin in 2022 gevoetbald moet worden. De PvdA eiste deze week dat de Nederlandse bedrijven die grote bouwopdrachten in Qatar hebben gekregen geen gebruik maken van „slaven”.

De onvrede zal de komende maanden zorgvuldig worden weggemasseerd; Qatar is, net als Sotsji, een feestje dat niet bedorven mag worden. De belangen zijn te groot. En sport is heilig. Sport heeft immers niets te maken met politiek of met mensenrechten. Sporters zijn de nobele wilden van onze tijd – ze moeten voor de grote boze wereld afgeschermd worden. Ze zijn onschuldig, dus probeer ze geen geweten aan te praten.

Deze week gaf het IOC de Olympische Winterspelen in Sotsji groen licht. De Russische antihomowet, die het „propageren” van homoseksualiteit strafbaar stelt, is volgens de organisatie niet in tegenspraak met het Olympisch Handvest, dat discriminatie verbiedt.

Homobelangenorganisatie COC is woedend en wil dat het kersverse Nederlandse IOC-lid Camiel Eurlings een vuist maakt. Eurlings moet „garanties voor de veiligheid van sporters en bezoekers bedingen”. Ook wil het COC dat NOC*NSF en het IOC de antihomowet openlijk veroordelen.

Camiel Eurlings als de man die het verschil moet gaan maken. Ik wens het COC veel geluk.

Sotsji was geen goed idee. Qatar is geen goed idee. Maar IOC en FIFA trekken pas ernstige gezichten wanneer de protesten het feestje dreigen te verstoren – en die worden dan vervolgens gesust door wat symbolische bezorgdheid. Niemand maakt mij wijs dat de miserabele omstandigheden van de Nepalese slaven niet bij de FIFA bekend waren. Ook in Sotsji werden door organisaties als Human Rights Watch tal van schendingen van mensenrechten gerapporteerd – illegale ruimingen, bedreigingen, intimidatie van lokale critici – maar Jean-Claude Killy van het IOC sprak ter plekke slechts zijn bewondering uit over wat er daar in korte tijd allemaal voor groots verricht was.

Critici van Sotsji worden er steevast op gewezen dat de sporters niet het slachtoffer mogen worden van hun activisme – zij hebben met politiek niets te maken, ze hebben jarenlang hard getraind. Vergeten wordt dan altijd dat het hun eigen organisaties zijn die hen in de problemen brengen door hun handjeklap met dictaturen en autoritaire democratieën. Het zijn het IOC en de FIFA die de ellende veroorzaken, niet de critici en activisten.

Hetzelfde geldt overigens voor de kunsten. Het feestelijke Nederland-Ruslandjaar wordt begin november afgesloten met een concert in Moskou van het Concertgebouworkest, in bijzijn van onze koning en koningin. Ook een ontmoeting met Poetin staat op het programma.

De vraag is eenvoudig – ga je naar het feestje van je buurman als je weet dat hij zijn kinderen slaat? En als je besluit wel te gaan, wat doe je dan? Niets doen is, lijkt me, allang geen optie meer.

Dat komt door het rumoer. Wanneer er geen ophef over Sotsji was ontstaan, zou minister Bussemaker zich niet verplicht voelen contact met Russische homo-organisaties te zoeken, zo eenvoudig is het. Nu moet ze wel.

Dat is het probleem met mensenrechten – ze worden als een aparte categorie gezien, iets dat losstaat van de praktijk van alledag. Door de goedkeuring van de Russische antihomowet door het IOC is het Olympisch Handvest opnieuw een betekenisloos vod gebleken.

Niet in Qatar, niet in Sotsji en niet in het programma rond het Nederland-Ruslandjaar speelden mensenrechten vooraf enige rol van betekenis. Pas toen er rumoer ontstond, volgde plichtmatige betrokkenheid. Dat is het echte schandaal.