Garland en Minnelli – nooit kind geweest

Judy Garland en dochter Liza Minnelli waren beiden fantastische zangeressen en grootse actrices – maar ook verknipte diva’s. Over hun relatie gaat de muzikale voorstelling Garland & Minnelli.

Judy Garland met dochter Liza Minnelli, Londen 1962 Foto Getty Images

Zangeres en actrice Judy Garland was een wereldster, aanbeden door miljoenen fans. Toch had ze een vervormd zelfbeeld en was ze haar leven lang ontevreden en onzeker. Vooral over haar uiterlijk: „Ik heb geen nek”, zei ze. Het was onmogelijk haar in een badpak te krijgen, omdat ze zich overmatig bewust was van haar figuur: lange benen, korte romp – zo valt te lezen in de gezaghebbende en duizelingwekkend gedetailleerde biografie van Gerold Frank uit 1975.

Garland (1922-1969) is 23 als haar dochter Liza Minnelli wordt geboren, uit haar relatie met regisseur Vincente Minnelli. Judy is geen vrouw voor het verschonen van luiers en zal vaak afwezig zijn in het leven van haar dochter, maar als ze er is, dan geeft ze overweldigend veel liefde – aldus Frank, een hoffelijke biograaf.

Over de verstoorde relatie met haar moeder is Minnelli aanvankelijk nog mild, maar later in haar leven raakt ze verbitterd. Dat is het thema van de muzikale voorstelling Garland & Minnelli, die maandag in première gaat. Jelka van Houten speelt een jonge Garland, die al overleden is, maar komt spoken bij de oudere Minnelli, gespeeld door Janke Dekker. Ook Garlands eerste echtgenoot David Rose duikt op, vertolkt door Theo Nijland.

Garland treedt op vanaf haar derde, in een vaudeville-act met oudere zussen. Op haar dertiende krijgt ze haar eerste zevenjarig filmcontract. Ze speelt en zingt in tientallen romantische films, maar nooit de rol van schoonheid waar jongens van dromen. Tot haar woede en verdriet is ze altijd het vriendinnetje waar de held van het verhaal zo goed mee kan praten. Op haar zestiende speelt ze de rol waar ze haar leven lang mee zal worden vereenzelvigd: Dorothy in The Wizard of Oz, die uitkomt in 1939. In die film zingt ze ook het wonderschone liedje dat haar lijflied wordt: Over the rainbow.

Het nummer is wel ‘het tweede Amerikaanse volkslied’ genoemd. Frank schrijft dat ze in 1963, het jaar dat ze haar eigen televisieshow krijgt, geregeld belt met J.F. Kennedy, de president met wie ze bevriend is. Steevast wordt het gesprek afgesloten met Garland die het laatste stukje van Over the Rainbow zingt, waarbij Kennedy’s tienerdochter meeluistert. Het zijn regels waarin Garland zowel een sprookjesachtig verlangen als een wringend gevoel van tekort weet te leggen: „Als vogeltjes voorbij de regenboog kunnen vliegen, waarom is dat dan niet voor mij weggelegd?”

Garland, geboren als Frances Gumm, leidt een turbulent leven. Op haar negentiende trouwt ze voor het eerst, met muzikant David Rose, een huwelijk dat na achttien maanden wordt ontbonden. Na haar succes met Oz, waarvoor ze een jeugd-Oscar ontvangt, verdient ze tweeduizend dollar per week bij studio MGM. Maar de druk en de stress zijn haar te veel. Vanaf haar zeventiende gebruikte ze slaappillen om na een lange dag hard werken tot rust te komen en peppillen om ’s ochtends weer op gang te komen. Judy noemt ze ‘gelukspilletjes’. Iedereen in Hollywood gebruikt ze, maar zij blijft een leven lang verslaafd.

Het idee voor Garland & Minnelli ontstond drie jaar geleden toen ze een voorstelling over Garland zag, vertelt Dekker, die naast acteur ook producent van dit stuk is. „Toch jammer dat haar muziek nog zo weinig te horen is”, dacht ik, „terwijl ze zoveel prachtige nummers heeft.”

Dat Garland en Minnelli zo op elkaar lijken en dat hun levens „identiek” verlopen, leidde tot het idee voor een moeder-dochterstuk. Beiden zijn fantastische zangeressen, grootse actrices en verknipte diva’s. Ook Minnelli is een tobbende, grillige ster, worstelend met faalangst, verslaafd aan pillen en alcohol, maar stralend en schitterend in de schijnwerpers. Dekker: „Allebei mochten ze geen kind zijn. Ze leerden nooit alleen te zijn. In plaats van intimiteit zochten ze seks of bewondering.” Daarvan getuigt ook een anekdote in de biografie. Een vriend zei eens tegen de over haar uiterlijk klagende Garland dat haar lage, volle stem mannen opwond, waarna de biograaf fijntjes opmerkt: „Een bewering die ze keer op keer testte.”

Afgelopen voorjaar zag Dekker Liza Minnelli optreden in Londen en dat was „weergaloos”, zegt ze. „Het jongere publiek herinnert zich misschien de liedjes van Garland niet, maar Minnelli is nog steeds een wereldster. Zij is Hollywood-royalty, een uitstervend slag. Bij ons zie je het alleen bij de koninklijke familie: dat mensen spontaan gaan wuiven en applaudisseren.”

Aanvankelijk was Dekker meer fan van haar moeder, Judy Garland. „Minnelli trof me meer als een harde werker. Maar nu ik me in haar heb verdiept, blijkt Liza de echte vakvrouw. Gezien haar jeugd en ervaringen heeft ze een ongelofelijke prestatie geleverd. Eigenlijk kan ze meer dan haar moeder.”

Dat is waarschijnlijk een minderheidsstandpunt. Minnelli won een Oscar voor haar rol in de film Cabaret (1973), maar het Amerikaans Filminstituut rangschikte Garland onder de tien grootste vrouwelijke filmsterren ooit en koos Over the rainbow tot de beste filmsong ooit. Haar meest gelauwerde album, Judy at Carnegie Hall, uit 1961, klinkt nog altijd overweldigend. Het werd in 2007 door Rufus Wainwright minutieus gekopieerd. Hoe devoot de fans zijn, blijkt als Wainwright tussen de nummers even zwijgt „omdat zij op dit punt ook pauzeert”, waarna er luid gejuich in de zaal opstijgt.

Ontegenzeggelijk waar is dat Minnelli door haar moeder een ongewoon heftige showbusinessjeugd kreeg opgedrongen, met een filmdebuut nog voor haar tweede verjaardag. Garland was zo labiel en had zoveel bevestiging nodig dat Minnelli vaker voor haar moeder zorgde dan andersom. Bij de confrontatie tussen moeder en dochter op het toneel is Minnelli geraakt en emotioneel, terwijl Garland luchtigjes relativeert en bijtende grapjes maakt.

De pijn van Minnelli toont de keerzijde van de roem en de glamour. Dekker: „Minnelli wil erkenning. Het liefst wil ze haar moeder horen zeggen dat ze het goed heeft gedaan. Die waardering heeft ze nooit gehad.”

Garland & Minnelli. Première maandag 30 sept., Leidse Schouwburg. Tournee t/m 18/1/14.