Franse crimefighter neemt Roma op de korrel

Recordaantal Roma op straat gezet, terug naar Roemenië

„Praten ze weer over ons?” Maria weet van niets. Hier in haar houten krot in het bos langs het spoor heeft ze televisie noch radio, en Frans lezen kan ze niet. „Roma krijgen altijd de schuld van alles”, zegt ze maar meteen, in verzorgd middelbare-school-Duits. „Maar we zijn eerlijke mensen die het gewoon niet zo getroffen hebben.”

Al wekenlang debatteert Frankrijk over de naar schatting 20.000 Roemenen en Bulgaren van Roma-afkomst die veelal bivakkeren in krottenwijken die nauwelijks onderdoen voor die in de Derde Wereld. Roma hebben „een levenswijze die extreem anders is dan de onze”, oordeelde minister van Binnenlandse Zaken Manuel Valls deze week. Slechts „een minderheid van de families wil integreren in Frankrijk”.

Maria, die met drie andere vrouwen, drie mannen en vier jonge kinderen twee zelfgebouwde hutten bewoont in een donker bos in de Parijse voorstad Champs-sur-Marne, noemt die uitspraak „lachwekkend”. „Roma komen naar Frankrijk om te leven zoals de Fransen, niet om zonder water en elektriciteit in een tent te wonen.”

Het is eind van de middag, een doordeweekse dag, en de vrouwen uit Roemenië zitten rond een provisorisch tafeltje voor een van de huisjes. Oma Elma snijdt voor de rondrennende kinderen een appel in partjes, zus Samantha rookt het ene na het andere van de straat gepakte sigarettenpeukje weg en de mannen staan verderop in het bos aan een oud busje van de Gendarmerie te sleutelen.

„In Roemenië”, vertelt Maria, onderuitgezakt in een kinderbuggy, „zaten we er precies zo bij. Het enige verschil is dat we denken dat we het hier op een dag beter krijgen. Hier is werk, hier zijn scholen en ziekenhuizen voor onze kinderen.” Maar zonder officieel adres is integreren in Frankrijk nauwelijks mogelijk, zegt ze. „We leven nu van de wekelijkse pakketten die we ophalen bij de voedselbank.” En van de „poubelle”, de vuilnisbak, vult Samantha aan. Het is een van de weinige Franse woorden die ze kent.

De Roma-kampen rond Parijs, Lyon en Lille, een verzameling huisjes en afgedankte caravans op braakliggende terreintjes, zijn vaak goed te zien vanaf de snelweg of vanuit treinen. Ze zijn lokale bestuurders een doorn in het oog. In hoog tempo laat minister Valls, die een reputatie heeft opgebouwd als crimefighter van links, de kampen platwalsen. Ze „leveren gevaar op voor de Roma-populatie, maar natuurlijk ook voor de bewoners van de volkswijken”, zei hij.

Volgens mensenrechtenorganisatie Amnesty International heeft Frankrijk alleen al in 2013 een recordaantal van 10.000 Roma op straat gezet, zonder de door het kabinet beloofde waarschuwingen vooraf. Een groot deel van hen is teruggestuurd naar Roemenië en Bulgarije, maar ondanks alle uitzettingen – 12.800 in 2012 en 10.000 in 2011 – blijft het aantal Roma in Frankrijk stabiel.

„De meeste mensen komen meteen weer terug”, weet Samantha. „Ze kopen van het geld dat ze meekrijgen een buskaartje.” Valls heeft dat uitzetbedrag vorig jaar teruggebracht van 150 euro tot 50 euro per volwassene, maar dat heeft weinig uitgehaald. „Onze toekomst ligt niet in Roemenië, maar in Frankrijk”, zegt Maria.

„Als ik me niet vergis, hangen er verkiezingen in de lucht”, spotte Eurocommissaris Viviane Reding (Justitie) woensdag tegen radiozender France Info. „Iedere keer dat ze niet willen praten over belangrijke dingen, zoals de begroting of de schulden, vinden ze de Roma.” Ze wees erop dat Frankrijk als iedere andere EU-lidstaat vrij verkeer van personen moet toestaan.

Over zes maanden stemmen de Fransen voor de gemeenteraad. En dat is kort na 1 januari 2014, waarop Bulgaren en Roemenen zonder paspoort naar de Schengen-zone zouden moeten kunnen reizen. Met de opmars van het uiterst rechtse Front National van Marine Le Pen proberen de gevestigde partijen in Frankrijk haar op haar eigen thema’s veiligheid en integratie te overtreffen.

Het Franse Roma-debat werd deze maand geopend door Nathalie Kosciusko-Morizet van de centrum-rechtse UMP van oud-president Sarkozy, kandidaat-burgemeester in Parijs. „Heeft u de indruk dat wij de Roma lastigvallen?” zei ze verontwaardigd tegen een tv-interviewer. „Want ik heb de indruk dat de Roma Parijzenaren nogal lastigvallen.” Ze doelde op kleine criminaliteit rond toeristische attracties.

Haar socialistische tegenstrever Anne Hidalgo waarschuwde meteen voor „generalisaties”, maar dat kan niet verhullen dat ook haar partij hard optreedt. De groene coalitiepartner van de regering-Hollande hekelde deze week de uitspraken van minister Valls, die volgens minister Cécile Duflot verder gaat dan oud-president Sarkozy, die in 2010 van links de wind van voren kreeg.

„We merken wel of de politie ons komt oppakken”, zegt Samantha op haar beurt. „Maar je moet nooit zomaar mensen als zondebok aanwijzen. Zwarten stelen, wij niet.”