Elke gedachte op het veld is een obstakel

Ajax-trainer De Boer heeft een nieuwe eerste doelman aan gewezen. De rust moet terug in de ploeg. „Het zelfvertrouwen is niet op en top.”

De echte oorzaak voor de nederlaag tegen PSV (4-0) kwam afgelopen maandag aan het licht bij de presentatie van Route 32, een boek van David Endt over vorig seizoen waarin Ajax zijn 32ste landstitel won. Aanvoerder Siem de Jong nam het eerste exemplaar in ontvangst en zei in zijn korte toespraak dat hij voor elke wedstrijd nog steeds een smsje kreeg van de deze zomer afgedankte teammanager Endt. „Alleen zondag stuurde hij niets.”

Grapje van De Jong, want de blamage tegen PSV komt natuurlijk door een blunderende keeper en te weinig kwaliteit in het veld. Dragende spelers Toby Alderweireld en Christian Eriksen vertrokken en, het verhaal is bekend, de opvolging mocht niet te veel kosten. Dan win je dus pas drie duels uit zeven speelrondes. Allemaal thuis.

Maar toch: mysterieus zijn soms de krachten in topvoetbal. Waarom grabbelt een doelman als Kenneth Vermeer ineens elke wedstrijd? En hoe broos is het vertrouwen in eigen kunnen nog nu Ajax in Barcelona en in Eindhoven een pak slaag kreeg, en de bekerwedstrijd woensdagavond in de eigen Arena tegen FC Volendam geen daverende show werd, maar een moeizaam gevecht dat pas in de verlenging met pijn en moeite werd gewonnen (4-2)?

Zaterdag wacht Go Ahead Eagles thuis. Het zou het honderdste competitieduel geweest zijn voor Vermeer als Ajax-doelman, maar hij maakt plaats voor Jasper Cillessen. Hij is de nieuwe eerste keeper, want Frank de Boer is „niet tevreden met de prestaties” van Vermeer. „ Ik denk dat dit het beste voor het team is”, zei de coach op de vrijdagse persconferentie.

Faalangst

Opnieuw een harde beslissing van Frank de Boer, die eerder al het Deense talent Viktor Fischer uit de basis nam. Pijnlijk, maar zo is het nu eenmaal. Raymond Verheijen zei het nog eens, vrijdagochtend op een symposium voor voetbaljournalisten in de Arena. „Topsport is heel oncomfortabel. In je denken moet je comfortabel worden met het oncomfortabele.”

De inspanningsfysioloog heeft zich de afgelopen jaren op voetbalpsychologie gestort en poogt voorbij te gaan aan de ‘mentale kretologie’ van trainers. Over de altijd fascinerend vraag waarom een speler op training alle ballen er in schiet, en in de wedstrijd niet. Verheijen: „Psychologen noemen dat faalangst. In voetbaltaal: het controleren van je denken. Blijf met je aandacht bij het voetbal, bij je volgende actie.”

Denken, zei Verheijen, heeft invloed op de hormonale huishouding: op je gevoel. En zo grijpen gedachtes in op de fysiologische toestand van het lichaam, met gevolgen voor de handelingssnelheid, adrenaline, spierspanning. „Als een speler praat over mentale weerbaarheid, dan bedoelt hij: negatieve gedachten die bij tegenslagen ontstaan, en je daardoor laten beïnvloeden.”

De gedachten bij het voetbal houden, het is makkelijk gezegd. De Boer zei vrijdag dat het zelfvertrouwen in zijn ploeg „niet op en top” is. Zijn remedie ligt in het zweet des aanschijns, in arbeid. Of zoals De Boer zegt: „Je stinkende best doen. Je komt er alleen maar weer bovenop door keihard te werken. Neem Fischer, die is keihard aan het werk op de training en als ik hem dan zie invallen tegen Volendam dan zie ik dat hij het echt oppakt. Op een gegeven moment gaat het lopen, dat zal bij het hele team zo zijn.”

Maar die gedachtes dan, die moordende zelftwijfel? Spelers lopen er mee rond. Fischer vorige week in Voetbal International: „Ik kan heel boos zijn op mezelf. Dan moet ik oppassen dat het mijn gedachten niet gaat overheersen.” Of lees Endt, in Route 32, over aanvallers Derk Boerrigter en Tobias Sana vorig seizoen. „Dat vele denken, piekeren, doet geen goed. Zeker een type als Boerrigter moet vrij kunnen zijn, moet zijn talenten naar believen over Gods voetbalakkers kunnen laten vloeien. Elke gedachte is als een obstakel. Hij is niet de enige,hoor. Met de worstelende Sana had ik ook nog een opwekkend gesprek. ‘Niet thuis gaan zitten wachten op het verstrijken van de dag, zorg voor afleiding, verzet je zinnen. Doe iets leuks!’”

Dipjes

Endt is na zeventien jaar weg als vertrouwenspersoon voor de Ajax-selectie. De nieuwe directie zocht een professionelere teammanager en vond die in Tjerk Smeets, oud-honkballer en marketingmanager van de nationale honkbalploeg. Zou het gescheeld hebben, die arm om de schouder van Endt juist nu het tegenzit? Aanvoerder De Jong: „Dat heeft er weinig mee te maken. Tjerk pakt het goed op, maar hij is natuurlijk een andere persoon. David is er helaas niet meer. Maar ja, we hebben vorig jaar ook dipjes gehad als team. Ik kan daar weinig over zeggen.”

De Jong hoopt vooral dat het team vanuit zijn kracht – balbezit – weer grip krijgt op wedstrijden. „ Soms ziet ons balbezit er saai uit, maar je helpt jezelf er wel mee. Je voelt in de wedstrijd vaak aan wanneer je terug moet naar de basis van ons spel, dat we de rust moeten bewaren.” Met armgebaren maande De Jong zijn team tegen zowel PSV als FC Volendam tot rust. „Ik voelde het misgaan en probeerde ook over te brengen op de jongens dat we naar de basis moesten: balbezit. Dan maar even niet aanvallen. Maar toen vatte Daley [Blind] dat weer op als: geen druk zetten bij balverlies. Terwijl ik bedoelde dat we in balbezit de rust moesten bewaren om zo het ritme weer terug te krijgen.”

En zo kwakkelt Ajax verder, met de wedstrijd tegen AC Milan dinsdag op het programma. En opnieuw, bleek deze week, zit er bij voorselectie van Oranje maar één Ajacied (Blind). Een schamel aantal voor de club die drie keer achterelkaar kampioen werd. De WK-kansen voor Vermeer lijken nu verkeken. „Natuurlijk heb ik daar over nagedacht”, zei De Boer. „Maar ik ben trainer van Ajax. Ik vind iedereen even aardig, maar topsport is keihard.

Na de bekerwedstrijd tegen FC Volendam zei De Jong: „We zijn zoekende.” Hij had opnieuw geen sms ontvangen van Endt. Maar toch mooi gewonnen.