SPD is bang voor regeren met Merkel

De SPD bepaalt vanavond of ze gaat onderhandelen over regeringsdeelname

Vanavond moet het tweehonderdvijftig leden tellende ‘convent’ van de sociaal-democratische SPD in Berlijn de partijtop toestemming geven om coalitieonderhandelingen met bondskanselier Angela Merkel (CDU) te beginnen. Vijf dagen nadat de Duitse kiezers Merkel een overtuigende overwinning hebben bezorgd bij de bondsdagverkiezingen, draait het nu om de verdeling van de macht. Om het binnenhalen van ministersposten en aansprekende thema’s. De hoofdvraag voor de SPD is of de christen-democraten bereid zijn belastingen te verhogen, om door hen noodzakelijk geachte investeringen in onderwijs, infrastructuur en gemeenten te kunnen betalen.

Het is een schaduwgevecht waarbij de deelnemers gebruikmaken van rookgordijnen, afleidingsmanoeuvres en Bengaals vuur. Al was het maar om de achterban te overtuigen van de noodzaak om kloeke verkiezingsbeloften over boord te zetten. Zoals die van Merkel om geen belastingen te verhogen.

Behalve met de SPD kan Merkel ook met de Groenen (Bündis90/die Grünen) een coalitie aangaan. Uit de gelederen van beide potentiële partners klonken de afgelopen dagen vooral kreten van weerzin. Natuurlijk: om de eigen onderhandelingspositie te versterken. Maar ook uit reële vrees om door Merkel te worden vermalen. Zoals de liberale coalitie-partner FDP overkwam, die zondag uit de nationale politieke arena verdween. Voor de SPD eindigde de vorige ‘grote coalitie’ in 2009 met de zwaarste verkiezingsnederlaag in de partijgeschiedenis.

SPD-partijvoorzitter Sigmar Gabriel liet Merkel twee uur wachten toen zij maandagochtend om negen uur belde – en maakte dat op een persconferentie bekend. Gabriel is ook nog verwikkeld in een machtsstrijd in eigen huis: Hannelore Kraft, de populaire premier van Noordrijn-Westfalen, wil net als hij in 2017 de volgende bondskanselier worden. Gabriel, die steunt op de klassieke linkervleugel van de partij, is medeverantwoordelijk voor het matige verkiezingsresultaat van 25,7 procent. Kraft zit meer in het midden, beschikt over een forse machtsbasis in de partij en kan vanavond zorgen voor vertraging: de grote coalitie met de CDU is niet in haar voordeel. Kraft zal overigens, net als Gabriel, naar verwachting in het onderhandelingsteam van de SPD zitten.

In de CDU wil men de weg naar de Groenen overigens niet helemaal afsluiten. Al was het maar als schijnbeweging tegenover de SPD. Het was overigens deze week niet duidelijk wie er gebeld moest worden bij de Groenen, want daar brak eerst een crisis uit: de hele partijtop trad af wegens het tegenvallende resultaat.

De SPD houdt de mogelijkheid open om samen met de Groenen en de radicale partij Die Linke een coalitie te vormen: ‘Rood-Rood-Groen’ heeft een kleine meerderheid in de Bondsdag. Maar weinigen zien dit als een reële optie. De SPD heeft van de matige uitslag geleerd dat de linkse koers van de partij onder Sigmar Gabriel geen succes was. Het kiesvolk heeft gekozen voor het midden – waar Merkel zit.

Minister Schäuble, de meest ervaren CDU-strateeg, bood de SPD woensdag een opening door te laten doorschemeren dat een belastingverhoging bespreekbaar is. Binnen de CDU, bij werkgevers en bij de bond van belastingbetalers leidde dit tot tumult. Dit was woordbreuk!

Maar ook dit tumult is voor een deel theater. Want de belastingverhoging waar het om gaat, is een symbolische verhoging van het hoogste belastingtarief, die relatief weinig opbrengt en die de brede middenklasse niet treft. Deze toezegging is wel de trofee die SPD-voorzitter Gabriel vanavond aan het partijkader kan tonen. Het bewijs dat de CDU bereid is tot offers. Het bewijs dat de SPD onder zijn leiding – misschien wel als vicekanselier – dit keer wel kan oogsten in het kabinet. Verwacht wordt dat een nieuw kabinet op zijn laatst in december aan het werk kan.