In het licht van zijn tijd vind ik hem een groot man – J.P. Balkenende

Authentiek was hij. Balkenende is de nummer 1 van Rosanne Hertzberger

Ik hoorde dat alles erop wees dat Drees deze race gaat winnen. Nu wist ik dat Drees populair was, maar zo populair? We vergeven onze premiers blijkbaar veel. Eén van de zwartste bladzijden van de geschiedenis, de tweede politionele actie tegen de onafhankelijkheidsstrijd van Indonesië, vond plaats onder zijn bewind. Ook toen er al ontzettend veel bloed was gevloeid, oorlogsmisdaden zoals in Rawagede al plaats hadden gevonden en men in Nederland al doordrongen was van het feit dat Indonesië uiteindelijk zijn onafhankelijkheid zou krijgen, besloot het kabinet Drees-Van Schaik toch tot een laatste offensief tegen de Republiek. In totaal vielen er tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog meer doden dan er tot nu toe in Syrië zijn gevallen. Dan mag Drees zich daar wel ontzettend rot over hebben gevoeld, en er tegen hebben gestemd, en het mag een nachtmerrie voor hem zijn geweest, wat telt is het resultaat. Zijn naam stond erboven. Wim Kok trad in ieder geval nog af toen de gruwelijkheden van Srebrenica aan het licht kwamen. Maar goed, je moet de premiers wel in het licht van hun eigen tijd beschouwen. U moet mij daarom ook maar even vergeven dat ik bij mijn selectie alleen uit de laatste vier premiers wil kiezen. Ik was tien jaar oud toen Lubbers voor het laatst de ministerraad voorzat. Ook al overheerst het gevoel dat de politiek richtingloos en onrustig is, in de 29 jaar van mijn leven werd het minister-presidentschap slechts door vier mensen ingevuld. De houdbaarheid van kabinetten mag dan misschien verkorten, de houdbaarheid van premiers stijgt des te harder. Vooral voor Balkenende zou ik hier graag een lans willen breken. Hij was misschien niet de meest charismatische leider en ook niet de meest handige machtspoliticus die Nederland ooit heeft gekend, maar hij was meer dan de VOC-mentaliteit en het skateboard-incident. In het licht van zijn tijd vond ik hem een groot man. De manier waarop hij met het plotselinge succes van Fortuyn en de volkswoede over de „puinhopen van Paars” omging, zou je zomaar als visie kunnen bestempelen. Hij ging niet frontaal in de aanval, hij accepteerde de boze kiezer als een voldongen feit en behaalde een enorme verkiezingswinst. Balkenende bleef vervolgens acht jaar minister-president. De eerste drie maanden maakte hij een valse start waarin niets werd bereikt behalve dat de LPF onschadelijk werd gemaakt. Vooral in zijn tweede kabinet, met VVD en D66, werden veel noodzakelijke hervormingen doorgevoerd die Paars, in de ongekende rijkdom van de jaren negentig had laten liggen. Balkenende durfde onpopulair te zijn: WAO’ers werden opnieuw gekeurd, de VUT en WW werden ingeperkt en het zorgstelsel werd hervormd.

En misschien nog wel belangrijker: in een decennium van terrorisme, de moord op Fortuyn en Van Gogh en een banken- en economische crisis bracht Balkenende authenticiteit, degelijkheid en continuïteit. Daarom krijgt hij mijn stem.

Rosanne Hertzberger is microbioloog en columnist van NRC Handelsblad.