Fyra of niet, de NS wint altijd

Morgen beoordeelt het kabinet of het alternatieve plan van de NS voor de mislukte Fyra goed genoeg is. Het antwoord is ja. De NS mag ook de komende jaren op het snelle spoor rijden.

Niet meer dan een paar mooie zomermaanden kreeg de NS om een alternatief voor de ramptrein Fyra te verzinnen. Voor 1 oktober moet staatssecretaris Mansveld (Infrastructuur, PvdA) de Tweede Kamer laten weten of dat is gelukt. Zo niet, dan krijgen concurrerende vervoerders een kans de hogesnelheidslijn (hsl) te exploiteren. Morgen spreekt de ministerraad over het plan, waarvan nu duidelijk is dat het niet voorziet in de aanschaf van nieuwe hogesnelheidstreinen. Maar de vraag is of dat veel uitmaakt. Want de NS mag de komende jaren hoe dan ook over het snelle spoor rijden. Zeven redenen:

1 Snel meer treinen

Mansveld wil snel meer treinvervoer over de hsl, en dan kom je al snel bij de NS uit. Het bedrijf heeft voldoende materieel om volgend jaar al het aantal binnenlandse treinen op de hsl uit te breiden. Ook kan de Thalys frequenter rijden. Verder wil de NS de Beneluxtrein (de intercity tussen Den Haag en Brussel) laten terugkeren.

In juni van dit jaar noemde Mansveld dit voorstel nog „een eerste proeve”. Maar nu blijkt dat het ook de basis vormde voor het definitieve plan dat de NS deze zomer presenteerde om de Fyra te vervangen.

Mansveld heeft een alternatief. Hij kan de concessie – het recht om de lijn te exploiteren – opnieuw aanbesteden. Maar dat kost veel tijd. Eerst de procedure, daarna moet de winnaar materieel aanschaffen. Tijd verliezen wil Mansveld niet. Al leidt een aanbesteding waarschijnlijk wel tot een beter aanbod voor de reiziger.

2 Staat is 100% aandeelhouder

Alle winst die de NS maakt, gaat naar de staatskas. Als het bedrijf van de hsl een succes maakt, levert dat meer winst op. De jaarwinst van de NS was vorig jaar 264 miljoen euro, 53 miljoen meer dan in 2011. Daarnaast is er nog het ‘superdividend’: het afromen door het Rijk van het NS-vermogen. Dat gebeurde in 2009, NS maakte in dat jaar een bedrag van 1,4 miljard euro.

3 Inkomsten zijn al ingeboekt

De hsl wordt per 2015 als aparte spoorlijn opgeheven en samen met het intercitynet opgenomen in één grote spoorconcessie. Die is voor tien jaar aan de NS gegund. De NS betaalt daarvoor in totaal 181 miljoen per jaar; 101 miljoen voor de hsl en 80 miljoen voor de intercity’s. Als het kabinet daar twee losse concessies van wil maken, moet opnieuw worden onderhandeld. Beide concessies zullen dan minder opbrengen, is de verwachting. En dat terwijl het kabinet de opbrengsten al tot 2025 heeft ingeboekt.

4 Een goede relatie

De NS heeft als voormalig staatsbedrijf nog altijd goede contacten met het ministerie. De afgelopen weken, ook nadat de NS het alternatief voor de Fyra bij Mansveld op tafel had gelegd, is er nog veelvuldig overleg tussen NS en ministerie geweest. De voorkeurspositie van de NS bleek ook al in 2011, toen de concessies voor hsl en intercitynet werden samengevoegd na grote financiële problemen bij de hsl. Andere vervoerders, die de concessie wilden overnemen, stonden toen voor een dichte deur.

5 Concurrenten buiten houden

Er is aarzeling buitenlandse vervoerders als Deutsche Bahn, Virgin of Arriva binnen te halen, omdat de inkomsten dan rechtstreeks naar het buitenland stromen. Andersom mag de NS nu nog geen treinen in bijvoorbeeld Duitsland of Frankrijk laten rijden. Op die manier wordt de positie van de NS dus verzwakt. Een sterke NS is belangrijk met de naderende liberalisering van het Europese personenvervoer, waarover binnen de EU wordt gesproken. Landen worden dan verplicht spoorconcessies openbaar aan te besteden. De politieke kleur van de staatssecretaris speelt ook mee. De PvdA heeft altijd weinig in marktwerking op het spoor gezien. Andere vervoerders rijden wel al tot tevredenheid op regionale spoorlijnen die van de NS zijn overgenomen.

6 NS heeft recht op de concessie

De hsl-concessie is gegund aan de NS. Die kun je niet zomaar openbreken, liet het kabinet weten. Dat zou tot een rechtszaak kunnen leiden van de NS tegen de staat. Maar: de NS heeft gefaald bij de Fyra. De snelle treinen reden niet in 2007 maar pas eind 2012, ze gingen snel stuk en de NS betaalt minder dan is afgesproken. Dus zouden de andere vervoerders een rechtszaak tegen de staat kunnen beginnen omdat de Nederlandse Spoorwegen zich niet aan de concessie houdt. Het ministerie was daarom de afgelopen maanden vooral bezig ervoor te zorgen dat het alternatieve bod van de NS dezelfde „waarde” vertegenwoordigd als wat in de concessie is afgesproken.

7 Mansveld wil graag de NS

Mansveld gaf eerst de Nederlandse Spoorwegen de kans met een „volwaardig alternatief” te komen. Vervolgens zei de staatssecretaris in juni tegen de Tweede Kamer dat zij niet alvast met concurrerende vervoerders te willen praten. Een groot deel van de oppositie wilde dat juist wel. Mansveld zei dat ze zich dan op juridisch „hellend vlak” zou begeven, omdat dergelijke gesprekken volgens haar verwachtingen zouden scheppen. Aanbestedingsdeskundigen bestreden dat, maar Mansveld hield vast aan haar standpunt. Haar voorkeur is duidelijk: het liefste komt ze eruit met de NS.