Obama staat open voor toenadering door Iran

VS en Iran spreken zalvende woorden tot elkaar Obama herhaalt wel dat Iran geen kernwapen mag krijgen Zelf kreeg hij kritiek vanwege afluisterpraktijken door de NSA

Redacteur Buitenland

President Obama heeft de diplomatieke toenadering van Iran gisteren verwelkomd. In zijn rede tot de jaarlijkse openingsbijeenkomst van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties liep hij er zelfs op vooruit dat de betrekkingen tussen Iran en de Verenigde Staten, die al meer dan dertig jaar bevroren zijn, op de lange termijn wezenlijk verbeterd kunnen worden.

Als het conflict over het Iraanse nucleaire programma eenmaal opgelost is, zei Obama, kunnen beide landen op den duur een compleet andere relatie krijgen – „gebaseerd op wederzijdse belangen en wederzijds respect”. Maar hij waarschuwde dat de welwillende woorden van Iran wel gevolgd moeten worden door daden. De VS verkiezen de diplomatieke weg uit dit probleem, zei Obama, maar „we zijn vastbesloten te voorkomen dat ze een kernwapen krijgen”.

De Iraanse president Hassan Rohani zou de VN enkele uren na Obama toespreken – toen deze krant al naar de drukker was. Maar bij de VN waren de verwachtingen hooggespannen over het diplomatieke charmeoffensief van de Iraanse president.

Nog maar enkele weken geleden dreigde de VN-top te zullen plaatsvinden onder de schaduw van een Amerikaanse militaire interventie in Syrië, zonder instemming van de VN-Veiligheidsraad. Maar zowel in de kwestie van het Iraanse nucleaire programma als de chemische wapens van Syrië vindt bij de VN nu koortsachtig diplomatiek overleg plaats.

Obama zei dat het Amerikaans-Russische akkoord over de Syrische gifgassen snel een vervolg moet krijgen in de vorm van een stevige resolutie van de Veiligheidsraad. En over de Syrische president Assad, afwezig in New York, zei hij: „Het is een waandenkbeeld dat Syrië kan terugkeren tot de situatie van voor de oorlog. Het is tijd dat Rusland en Iran ook beseffen dat vasthouden aan Assads leiderschap juist het resultaat zal opleveren waar zij bang voor zijn: een toenemend gewelddadige toestand waarin extremisten kunnen opereren.”

Harde kritiek kreeg Obama bij de VN nog voordat hij zelf het woord genomen had. De Braziliaanse president Dilma Rousseff hekelde scherp het grootscheepse verzamelen van telefoon- en internetgegevens door de Amerikaanse inlichtingendienst NSA. Ze zei dat burgers, bedrijven en ook zijzelf hiervan het slachtoffer waren en noemde dat „onacceptabel” en „een schending van het internationaal recht”. „Zonder recht op privacy kan er geen werkelijke vrijheid van meningsuiting zijn.” Eerder al zegde Rousseff een staatsbezoek aan de VS af in verband met de kwestie.

Obama ging in zijn rede alleen in algemene termen op de kritiek in. Zoals de VS na een decennium van oorlogen opnieuw kijkt naar het gebruik van de strijdkrachten, „zo zijn we ook begonnen opnieuw te kijken naar de manier waarop we inlichtingen verzamelen” om een „goede balans te vinden tussen veiligheid en privacy”.

Namens Nederland is minister Timmermans (Buitenlandse Zaken, PvdA) in New York. Premier Rutte bleef in Nederland vanwege de Algemene Beschouwingen vandaag in de Tweede Kamer. Koningin Máxima bood VN-chef Ban Ki-moon gisteren het jaarverslag aan van haar werk als adviseur voor zogeheten ‘inclusieve financiering voor ontwikkeling’.