Merkel wil ook met SPD streng blijven over euro

Verandert het Europabeleid van bondskanselier Merkel in een grote coalitie met de SPD?

In Brussel is de hoop op meer Duitse flexibiliteit gering.

Maandenlang zat Europa erdoor op slot: de Duitse parlementsverkiezingen. In belangrijke dossiers, zoals het optuigen van Europees bankentoezicht, kon nauwelijks vooruitgang worden geboekt zolang bondskanselier Angela Merkel op verkiezingspad was.

Maar daags na die verkiezingen is de opluchting in Brussel ver te zoeken. Goed, Europa kan nu verder, klinkt het, maar komt het ook vooruit? „Verwacht geen wonderen uit Berlijn”, vat Pawel Swieboda van denktank DemosEuropa de sfeer samen.

Merkel heeft zich altijd verzet tegen al te Europese oplossingen voor de eurocrisis: eerst moeten lidstaten hun eigen huis op orde brengen, met pijnlijke bezuinigingen en diepe hervormingen. Maar omdat Merkels christen-democratische CDU geen absolute meerderheid haalde, moet ze een coalitie vormen – waarschijnlijk de sociaal-democratische SPD. Begin deze maand noemde Merkel die partij nog nog „totaal onbetrouwbaar” inzake de eurocrisis: de SPD zou Duitsland middels euro-obligaties willen opzadelen met de schulden van zwakke eurolanden.

„Voor Europa zou het heel gunstig zijn” als de SPD zou meeregeren, zei Hannes Swoboda, de sociaal-democratische fractieleider in het Europees Parlement, een dag na de verkiezingen. De SPD kan Merkel ertoe bewegen om meer „sociale elementen” op te nemen in haar Europa-politiek, meent de Oostenrijker. De voorzitter van het Europarlement, de Duitse SPD’er Martin Schulz, zette gisteren druk op de ketel. Merkel kan haar beleid „niet voortzetten”, zei hij. Het moet socialer.

Begrotingsdiscipline met een menselijk gezicht? Dat moet landen in Zuid-Europa, maar ook het met hervormingen worstelende Frankrijk, als muziek in de oren klinken.

Maar Daniel Gros, directeur van het Centrum voor Europese Beleidsstudies (CEPS), waarschuwt voor valse hoop. Een ‘grote coalitie’ van CDU en SPD zal hooguit leiden tot accentverschillen. „Merkels Europese beleid zal niet fundamenteel veranderen”, zegt de Duitser. De SPD heeft Merkels koers van steun in ruil voor hervormingen jarenlang gesteund in de Bondsdag.

Ook accentverschillen kunnen belangrijk zijn. Gros is benieuwd of Merkels minister van Financiën, Wolfgang Schäuble, op dezelfde post terugkeert in de nieuwe regering of dat de SPD die portefeuille claimt. Een vertrek van Schäuble, die in Europa de reputatie heeft van een moeilijk te vermurwen hardliner, zou „een niet onbelangrijk signaal” zijn van een flexibeler opstelling van Merkel.

Maar zijn accentverschillen genoeg? De komende maanden moeten de eurolanden concreet invulling geven aan de bankenunie, een ingrijpende hervorming van het Europese bankenstelsel die moet voorkomen dat complete landen worden meegesleurd door problemen in de financiële sector. Juist in dit cruciale dossier, dat de euro weer geloofwaardig moet maken, staat Duitsland op de rem. Onderdeel van die bankenunie is een door de banken zelf gespekt Europees ‘rampenfonds’, waar mogelijk geld uit de lidstaten bij moet: het lukt de banken niet om het benodigde bedrag bijeen te brengen. Voor Berlijn is dat nauwelijks bespreekbaar: Duits belastinggeld is een Duitse aangelegenheid.

Even gevoelig ligt het idee om de schuldenberg in Europa deels kwijt te schelden en nieuwe schulden ‘Europees’ te maken. „Vroeg of laat”, zegt politicoloog Swieboda, „moet hiervoor een oplossing komen, want tegen zoveel schuld valt niet op te bezuinigen en te hervormen”. SPD-politici voelen voor een Europees ‘schuldenaflossingsfonds’. Een deel van de staatsschulden van eurolanden wordt in zo’n fonds samengevoegd en afgebouwd. Merkel is hier fel op tegen.

De bondskanselier zei maandag alvast dat haar Europese koers „niet zal veranderen”. Daar heeft ze ook genoeg binnenlandspolitieke redenen voor. De pro-Europese liberale FDP, junior-partner in de nog zittende coalitie, is in de verkiezingen weggevaagd. In plaats van de FDP is het eurosceptische Alternative für Deutschland bijna in de Bondsdag gekomen. De partij maakt zich op om mee te doen aan de Europese verkiezingen in mei volgend jaar – de kiesdrempel daarvoor is lager dan bij de Duitse verkiezingen.

Merkel is niet eurosceptisch, ze noemde haar verkiezingszege „een sterk mandaat voor een verenigd Europa”. Maar ze is wel een uitgesproken verdediger van het nationale belang. Europa is belangrijk, maar de Duitse portemonnee is belangrijker.