Een Zwartvoet-indiaan op een joodse sofa

Montana, 1948. Zwartvoet-indiaan Jimmy Picard ziet lichtvlekken en klaagt over hevige hoofdpijn. Tijdens de Tweede Wereldoorlog raakte hij gewond aan zijn schedel, dus zou het goed kunnen dat er iets fysieks ten grondslag ligt aan zijn zware migraineaanvallen. Om dit zeker te weten, gaat hij naar een kliniek in Kansas voor oorlogsveteranen. Daar lukt het een team artsen en psychologen maar niet een sluitende diagnose te stellen. Waarbij een interessante vraag wordt opgeworpen: begrijpen zij Jimmy niet omdat hij geestesziek is of omdat zij niet bekend zijn met de leefwereld van indianen? Dus roepen ze de hulp in van Georges Devereux, een excentrieke etnoloog die jarenlang de Movaje-indianen bestudeerde en interesse heeft in Freuds gedachtegoed.

De Franse regisseur Arnaud Desplechin (Un conte de Noël) baseerde zijn film Jimmy P. op Devereuxs volumineuze boek Reality and Dream: Psychotherapy of a Plains Indian uit 1951. De film laat vooral de sessies zien tussen Devereux en zijn patiënt en heeft dezelfde vorm als de psychoanalyse van Jimmy, met droomsequenties en flashbacks vol seksueel getinte trauma’s. Het is even wennen aan de accenten van hoofdrolspelers Mathieu Amalric en Benicio Del Toro, maar Engels was in werkelijkheid ook hun tweede, of zelfs derde taal: Devereux kwam uit Hongarije, Jimmy is indiaan. En Del Toro mag dan wel een Puerto Ricaan zijn die een Zwartvoet speelt, hij doet het met veel waardigheid.

Jimmy P. is meer dan een casestudie naar de dieperliggende oorzaken van Jimmy’s neuroses. Zijn gesprekken met Devereux onthullen net zoveel over therapeut als over patiënt. Jimmy Picard is als indiaan in Amerika even ontheemd als Devereux, waardoor de twee onmiddellijk een band krijgen. Devereux is een rusteloze Hongaarse jood die jarenlang in Parijs woonde voordat hij naar Amerika trok. Hij zou liefst door het leven gaan als Amerikaan, maar wordt als pionier van de etnopsychiatrie niet voor vol aangezien door vakgenoten. Bij beide buitenbeentjes speelt etniciteit een belangrijke, maar verborgen rol. Zo biedt Jimmy P. naaste een boeiende casus en een liefdevolle reconstructie van een psychiatrisch ziekenhuis anno 1948 vooral een actuele boodschap over wat twee buitenbeentjes uit heel verschillende culturen van elkaar kunnen leren.

André Waardenburg