Een gruwelijke grimas in blackface

Django, 12 Years a Slave: slavernij en racisme is weer een issue. Hollywood heeft er van oudsher moeite mee.

Lillian Gish in Birth of a Nation (1915) aangerand door George Siegmann. Foto Film Culture

Dit is het gezicht van racisme. En dat is misschien nog wel beter te zien op deze eindeloos gereproduceerde zwart-witfoto uit Birth of a Nation (1915) van D.W. Griffith uit het Amerikaanse blad Film Culture dan op het origineel. Juist omdat hij zo vervaagd en grofkorrelig is, als een fotokopie van een krantenfoto, zien we meteen dat er iets vreemds aan de hand is met de man en vrouw midden en rechts in beeld. Ze zijn geschminkt.

Kijk maar naar het gezicht van actrice Lilian Gish (links) die door de man wordt overweldigd. Het is wit als sneeuw. Haar jurk is al even maagdelijk. Zij moet de onschuld personifiëren. Acteur George Siegmann (midden) is ook blank. Maar zijn gezicht is donker gemaakt. Niet helemaal zwart, zoals andere acteurs. Siegmann speelt halfbloed Sylas Lynch, de ‘mulat’ wordt hij genoemd. In deze scène wil hij Elsie (Gish) dwingen met hem te trouwen.

Er zijn wel meer trekken in zijn gezicht karikaturaal aangezet. De wenkbrauwen, de lippen: ze zijn vlezig en dik gemaakt, en dan trekt hij ook nog zo’n gruwelijke grimas. Hij is een grote man, die ook fysiek het object van zijn verlangen overschaduwt. Zij lijkt wel bewusteloos, helemaal achterovergebogen als een ledenpop. Als je de context niet kende, zou Siegmann je aan een duivel op een middeleeuwse prent doen denken.

Dat soort overdreven acteren komt in meer stille films voor. Maar het geschminkte ‘blackface’ en het feit dat Griffith in zijn film zwarten afschilderde als wilden die het op weerloze blanke vrouwen hadden voorzien, kwam hem op veel kritiek te staan. Terwijl hij misschien dacht dat hij de werkelijkheid afbeeldde. Dat maakt wat bekend is geworden als de eerste lange speelfilm, controversieel en moeilijk om naar te kijken.

Tegenwoordig is racisme in film subtieler, maar ook gecompliceerder. ‘Blackface’ wordt niet meer gebruikt, behalve satirisch, door Robert Downey Jr. in de Vietnamoorlog-satire Tropic Thunder. Hij is waarschijnlijk de enige die daar nog mee wegkomt.

Dana Linssen