Als verzekeren gokken wordt

Voor verbetering vatbaar, zo noemt de financiële toezichthouder Autoriteit Financiële Markten (AFM) de verkoop van zogenoemde rentederivaten aan semi-publieke instellingen en middelgrote bedrijven. Zulke derivaten beschermen doorgaans tegen schommelingen, dalingen of stijgingen van de rentevoet op een krediet. Onverstandig gebruikt kunnen derivaten ook leiden tot forse verliezen, bijvoorbeeld als het afgedekte bedrag groter is dan het onderliggende krediet. Dan verandert verzekeren in gokken, en risico’s mijden in risico’s nemen.

Nederland werd de laatste tijd opgeschrikt door diverse schuivers: woningbouwcorporatie Vestia is een voorbeeld, de Eemshaven en een aantal ziekenhuizen. Het lijdt weinig twijfel of er moet veel meer leed zijn. Daar tegenover staat dat er ook veel verliezen zijn gemeden door gebruik te maken van derivaten, of dat deze instrumenten voor rust en voorspelbaarheid hebben gezorgd in de balans en planning van bedrijven en instellingen.

Verantwoord gebruik is dus cruciaal. Kennis van zaken ook. De AFM constateert in een verkennend rapport dat Nederlandse banken (buitenlandse banken bekeek zij niet) de verkoop van derivaten aan hun cliënten uit de semipublieke sector en het grotere midden- en kleinbedrijf vaak niet voldoende voorlicht en de transacties gebrekkig of niet documenteert. Dat is laakbaar en het onderstreept dat de gewenste gedragsverandering in de financiële sector na de crisis van 2008 te wensen overlaat.

Het verkopen van onbegrijpelijke instrumenten aan onwetende klanten en het verzwijgen van de risico’s op verlies is strijdig met de zorgplicht die banken hebben. Maar de vraag is hier wel tot waar die zorgplicht reikt. Als semipublieke instellingen en grotere bedrijven zich ten onrechte mans genoeg voelden om dergelijke transacties aan te gaan, en hun eigen toezichthouders de financiële afdeling zijn gang lieten gaan, dan rust de verantwoordelijkheid daar toch echt als eerste.