Afghanen praten eindelijk over hoe ze moeten omgaan met het verleden

Openbaarmaking trekt wereldwijde aandacht Afghanen zijn opgelucht dat ze nu weten wat verwanten is overkomen De vlag gaat halfstok en er zijn rouwbijeenkomsten

Redacteur Justitie

Al tien jaar is rechercheur Bertjan Tjeerde de Afghanistan-expert van de Nederlandse politie. Voor onderzoeken van het team internationale misdrijven (TIM) van de nationale politie reist hij gemiddeld één keer per jaar naar het Aziatische land. De afgelopen dagen waren voor hem zeer hectisch. De openbaarmaking door het Openbaar Ministerie vorige week van een dodenlijst met de namen van ongeveer 5.000 Afghanen die eind jaren zeventig door het toenmalige communistische regime werden vermoord, trekt wereldwijd de aandacht.

Op het politiebureau in Woerden hangen recente krantenartikelen over de dodenlijst inmiddels ingelijst op de gang. Niet alleen een Afghaanse krant als de Hasht-e Sobh, maar ook dagbladen in andere landen pakten uit met de informatie die de Nederlandse politie in een strafrechtelijk onderzoek naar een Afghaanse asielzoeker wist op te duiken. Familieleden van de in 1979 verdwenen Afghaanse generaal Shah Wali vertellen in de Los Angeles Times blij te zijn dat er dankzij de dodenlijst eindelijk meer duidelijkheid is over zijn lot. En in The Guardian schrijft Nushin Arbabzadah dat ze nu definitief weet dat haar oom niet al 35 jaar in een mysterieus strafkamp in Siberië zit.

„Bij ons, maar ook bij non-gouvernementele organisaties, zijn de afgelopen dagen vele tientallen mails binnengekomen. Steeds weer lees je dat mensen vooral opgelucht zijn dat ze nu meer weten over wat verwanten is overkomen. Want hoe naïef het ook mag klinken, veel nabestaanden van slachtoffers blijven toch maar hopen dat hun vermiste familieleden nog in leven zijn”, zegt Tjeerde.

De Nederlandse ambassadeur in Afghanistan, Han Peters, zegt dat er onder Afghanen veel reacties zijn losgekomen op de dodenlijsten. Een dag na de publicatie was hij in de Afghaanse hoofdstad Kabul op een receptie van Buitenlandse Zaken. Een oud-minister, een kleinzoon van de koning en een voorvechter van vrouwenrechten, allemaal hadden ze dankzij de lijst definitief opheldering gekregen over het lot van verwanten of vrienden. „De gastheer vroeg op de receptie om een minuut stilte ter nagedachtenis”, zegt Peters.

Het afgelopen weekeinde nam de Afghaanse regering het besluit dat vanaf volgende week maandag tot woensdag 2 oktober de vlag in het hele land halfstok wordt gehangen. Ook zullen er op die twee dagen overal in het land rouwbijeenkomsten zijn. De regering liet tevens weten dat er in de beruchte Pul-i-Charki-gevangenis bij Kabul, waar veel slachtoffers werden gemarteld, een moskee zal worden gebouwd en een herdenkingsmonument wordt opgericht.

Er is een Facebookpagina van nabestaanden opgericht (facebook.com/5000victims). „Het zou mooi zijn als er nu een discussie ontstaat over hoe Afghanistan met het verleden zou moeten omgaan”, zegt ambassadeur Peters.

De publicatie heeft het OM ook nieuwe informatie opgeleverd voor lopende onderzoeken naar Afghaanse verdachten in Nederland, zegt officier van justitie Thijs Berger van de afdeling internationale misdrijven. Onderzoek onder honderden Afghanen die naar Nederland zijn gevlucht, bevindt zich in een afrondende fase.