Tevreden Duitsers

Het moet de komende tijd wel heel vreemd lopen wil de christen-democrate Angela Merkel na de verkiezingen van zondag voor de Bondsdag niet aan een derde termijn van vier jaar als bondskanselier beginnen. Dit keer met een groter mandaat dan ooit. De overwinning van Merkel – haar eerste trouwens – is overweldigend: de combinatie CDU/CSU kan net niet rekenen op een absolute meerderheid in de Bondsdag.

Merkel is beloond voor haar standvastige, onverstoorbare politiek van de afgelopen jaren. Het had allemaal weinig te maken met Sturm und Drang maar was juist daarom wel zo effectief. De Duitsers dieselden onder leiding van Merkel door. Terwijl de meeste landen van de Europese Unie nog aan het bijkomen zijn van de recessie of – zoals Nederland – er nog middenin zitten, manifesteert Duitsland zich al weer enige tijd als de sterkste economie, met als gevolg een tevreden natie.

Het relatieve welbevinden van Duitsland weerspiegelde zich in de verkiezingscampagne, die allesbehalve strijdlustig was. Dat is ook moeilijk als de twee grote volkspartijen, de christen-democratische CDU en de sociaal-democratische SPD in hoofdlijnen eenzelfde economische politiek voorstaan.

Daar kwam nog bij dat de hoofdrolspelers in de campagne uit electorale overwegingen veel gevoelige onderwerpen nagenoeg onbenoemd lieten: Europa, het integratieprobleem, de vanwege demografische ontwikkelingen ook in Duitsland noodzakelijke hervorming van het pensioenstelsel en de gezondheidszorg en de rol van Duitsland op het wereldtoneel. In strijd met de sombere voorspellingen heeft de ‘saaie’ campagne de kiezers er gelukkig niet van weerhouden hun stem uit te brengen. De opkomst was met 71,5 procent bijna een procent hoger dan het diepterecord van vier jaar geleden.

Angela Merkel mag dus door, maar met wie? In zekere zin heeft zij zondag een overwinningsnederlaag behaald. Haar coalitiepartner, de liberale FDP is weggevaagd. Daardoor is zij genoodzaakt steun op links te zoeken. Meest logische kandidaat is de SPD, de partij die met 25,7 procent van de stemmen aanzienlijk groter is dan de FDP de afgelopen vier jaar en dus ook een groter programmatisch en personeel aandeel in de coalitie zal opeisen. Anders gezegd: het is twijfelachtig of het fors hogere aantal christen- democraten in de Bondsdag straks ook zal leiden tot meer CDU/CSU-beleid.

Het volledig verdwijnen van de liberale FDP uit de Bondsdag is een teleurstellend gevolg van de verkiezingsuitslag. Nog maar vier jaar geleden was deze partij nog de grote overwinnaar, en leek zij uitgegroeid tot welkome substantiële derde stroming. Maar uiterst onhandig opereren als coalitiepartner en programmatische onduidelijkheid hebben de FDP de das omgedaan.

De afgelopen 64 jaar droeg de FDP als juniorpartner 45 jaar regeringsverantwoordelijkheid in wisselende coalities met SPD en CDU. Deze twee weinig beweeglijke volkspartijen, maar ook Duitsland als geheel zijn gebaat bij een vrijzinnige buitenboordmotor.