Rohani wil einde isolement

President Rohani houdt vandaag in New York een toespraak die historisch kan worden. Het is het slot van een charmeoffensief.

De nieuwe Iraanse president Hassan Rohani zal tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties (vanmiddag New Yorkse tijd) de belangrijkste toespraak van zijn presidentschap geven. Maandenlang, vanaf het begin van zijn verkiezingscampagne in april, heeft hij toegewerkt naar dit moment. De ‘diplomatieke sjeik’ zoals de geestelijke in Iran wordt genoemd, is het boegbeeld geworden van het nieuwe, gematigde Iran, dat de spanningen met de buitenwereld wil verminderen.

Rohani’s toespraak zal een reflectie zijn van die wens, die mede wordt ingegeven door de toenemende druk van de internationale sancties, vanwege het omstreden nucleaire programma. De sleutel tot succes ligt in het doorbreken van het allergrootste taboe in de Iraanse buitenlandbeleid sinds de revolutie van 1979: directe gesprekken met aartsvijand Amerika. „We moeten praten met de leider van het dorp”, zei Rohani in juli over de VS. „De oplossing van al onze problemen begint met een nieuw buitenlandbeleid.”

Sinds zijn verkiezingsoverwinning in juni is Rohani een diplomatiek charme-offensief begonnen. Hij heeft Joden een gelukkig nieuwjaar gewenst – een scherp contrast met zijn Holocaust-ontkennende voorganger Ahmadinejad. Hij heeft een vloeiend Engels sprekende topdiplomaat, Mohammad Javad Zarif, tot minister van Buitenlandse Zaken benoemd. En – zeer belangrijk – hij heeft het nucleaire dossier ondergebracht bij het ministerie van Buitenlandse Zaken, waardoor het nu van een veiligheidszaak in een diplomatiek onderwerp is veranderd.

Met president Obama heeft Rohani een briefwisseling gevoerd, die volgens beide „positief” en „hoopvol” was. Om de Amerikanen duidelijk te maken dat opperste leider Ayatollah Ali Khamenei zijn zegen heeft gegeven, sprak deze in een toespraak vorige week over de noodzaak van „flexibiliteit” in het buitenlandbeleid. Rohani benadrukte dat hij „volledige en complete bevoegdheid ” heeft om een nucleaire deal met het Westen te sluiten.

„Ons hele politieke systeem is klaar voor nieuwe relaties met de buitenwereld”, zegt de invloedrijke adviseur Amir Mohebbian. „En – als de omstandigheden het toelaten – zijn we ook bereid tot directe gesprekken met de VS over ons nucleaire programma.”

De sancties tegen Iran hebben de machthebbers onder zware druk gezet. De Iraanse munt is ruim de helft in waarde gedaald sinds 2012. De inflatie is ruim 40 procent. En de nieuwe regering heeft toegegeven geen idee te hebben hoeveel werkelozen er zijn omdat hun voorgangers iedereen die één uur in de week werkte als „werkend” bestempelden. De olieinkomsten, bijna 80 procent van het nationale inkomen, zijn ruim gehalveerd.

„Dit is een uniek moment in de geschiedenis van de Iran”, zegt Farshad Ghorbanpour, een analist die dichtbij Rohani staat. „Economische redenen rechtvaardigen politieke redenen om direct met de VS te gaan praten.”

De Iraanse leiders zien dat anders. „Amerika is nu zwak in de regio”, zegt adviseur Mohebbian, die dichtbij Khamenei staat. Het besluit om bondgenoot Syrië niet aan te vallen laat zien dat de Amerikanen „logisch” denken, vindt de adviseur.

De gesprekken met de VS zijn een precair onderwerp in Iran. De Iraanse hardliners hebben de afgelopen 34 jaar hun bestaansrecht gehaald uit permanente animositeit tegenover de VS. Iedere vrijdag weer wordt de ‘Grote Satan’ symbolisch ter dood veroordeeld door bezoekers van de vrijdaggebeden die de staat organiseert.

„Als de gesprekken succesvol zijn worden de hardliners onrustig, als ze mislopen is het volk ontevreden”, zegt een goed ingevoerde analist die anoniem wil blijven. „Khamenei bevindt zich in een ongemakkelijke positie.” Waarschijnlijk probeert hij slechts de internationale druk op Iran te verminderen, zegt de analist. „Ik denk niet dat het in zijn belang is om alle problemen tussen beide landen op te lossen.”