Praten met de leider van het dorp (dat is Obama)

De Iraanse president Rohani spreekt vandaag de VN toe De nieuwe president staat bekend als ‘de diplomatieke sjeik’ Hij wil praten met Obama, maar wil Ayatollah Khamenei dat ook?

De Iraanse president Hassan Rohani (tweede van rechts) tijdens een militaire parade afgelopen zondag in Teheran. Foto AP

correspondent iran

De Iraanse president Hassan Rohani geeft vandaag de toespraak van zijn leven: hij spreekt in New York de Verenigde Naties toe. Sinds het begin van zijn verkiezingscampagne in april heeft hij toegewerkt naar dit moment.

De diplomatieke sjeik, zoals Rohani in Iran wordt genoemd, is het boegbeeld van het nieuwe, gematigde Iran. Dat Iran wil de spanningen met de buitenwereld verminderen. Belangrijke reden: de toenemende druk van de sancties als gevolg van het nucleaire programma.

Rohani’s sleutel tot succes ligt in het doorbreken van het grootste taboe sinds de revolutie van 1979: directe gesprekken met aartsvijand Amerika. „We moeten praten met de leider van het dorp”, zei Rohani tijdens een verkiezingsdebat met kandidaten in juli over de VS. „De oplossing van al onze problemen begint met een nieuw buitenlands beleid.”

Sinds zijn verkiezingsoverwinning is Rohani een diplomatiek charmeoffensief begonnen. Hij heeft Joden wereldwijd een gelukkig nieuwjaar gewenst – een scherp contrast met zijn Holocaustontkennende voorganger Mahmoud Ahmadinejad.

De nieuwe president heeft ook een vloeiend Engelssprekende topdiplomaat, Mohammad Javad Zarif, tot minister van Buitenlandse Zaken benoemd. En, heel belangrijk: hij heeft het nucleaire dossier ondergebracht bij datzelfde ministerie van Buitenlandse Zaken. Daardoor is het nu van een veiligheidszaak in een diplomatiek onderwerp veranderd.

Met president Obama heeft Rohani een briefwisseling gehad, waarvan beide presidenten hebben gezegd dat de toon „positief” en „hoopvol” was. Om de Amerikanen duidelijk te maken dat ook opperste leider Ayatollah Ali Khamenei zijn zegen heeft gegeven, sprak deze vorige week over de noodzaak van „flexibiliteit” in het buitenlands beleid. Tijdens een interview met een Amerikaanse televisiezender benadrukte Rohani vervolgens dat hij „volledige en complete autoriteit” heeft om een nucleaire deal met het Westen te sluiten.

„Ons hele politieke systeem is momenteel klaar voor nieuwe relaties met de buitenwereld”, zegt de invloedrijke adviseur Amir Mohebbian. „En als de omstandigheden het toelaten, zijn we ook bereid tot directe gesprekken met de Amerikanen over ons nucleaire programma.”

Hoewel aanhangers van het islamitische leiderschap het ontkennen, hebben de Amerikaanse en Europese sancties tegen Iran de machthebbers onder zware druk gezet. De Iraanse munt (de rial) is sinds 2012 met meer dan de helft in waarde gedaald, de inflatie bedraagt ruim 40 procent. Verder heeft de nieuwe regering toegegeven geen idee te hebben hoeveel werklozen er zijn: de vorige regering bestempelde iedereen die één uur in de week werkte als „werkend”. En daar komt dan nog bij dat de verkoop van olie, goed voor bijna 80 procent van het nationale inkomen, meer dan gehalveerd is. In 2011 verkocht Iran nog 2,4 miljoen vaten per dag, nu zijn dat er minder dan 900.000.

De gesprekken met Amerika zijn een precair onderwerp in Iran. De Iraanse hardliners hebben hun bestaansrecht altijd ontleend aan hun animositeit tegenover de VS. Iedere vrijdag weer wordt de ‘Grote Satan’, de ‘hegemonische supermacht Amerika’ spreekwoordelijk ter dood veroordeeld door bezoekers van de politiek-ideologische vrijdaggebeden, die de staat door het hele land organiseert.

„Als de gesprekken succesvol zijn worden de hardliners onrustig. Als ze mislopen is het volk ontevreden”, zegt een analist die anoniem wil blijven. „Khamenei bevindt zich in een ongemakkelijke positie.”

Waarschijnlijk probeert de Iraanse leider alleen de internationale druk op Iran te verminderen, zegt de analist, die de Iraanse buitenlandpolitiek al decennia volgt. „Ik denk niet dat het in zijn belang is om alle problemen tussen beide landen daadwerkelijk op te lossen.”