De Lange Termijn is het nieuwe Brussel

Het is een klassieke klacht over politici, van welke kleur ook: omdat ze de volgende verkiezingen willen winnen, denken ze alleen aan de korte termijn. Maatregelen en hervormingen die nodig zijn, maar pijnlijk voor de kiezer, stellen ze liever uit. Ons koninkrijk voor hun hachje.

Zo beschouwd toonde minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem zaterdag in deze krant moed. De bezuinigingen die het kabinet doorvoert zijn „slecht voor de economie”, gaf hij toe. Maar ervan af zien vindt hij geen optie. De ingrepen zijn erop gericht om op langere termijn de concurrentiekracht van de economie te versterken. Het kabinet moet nu eenmaal doen wat uiteindelijk goed is voor het land, ook als dat betekent dat de coalitiepartners VVD en PvdA op verlies afstevenen bij de gemeenteraadsverkiezingen en de verkiezingen voor het Europees parlement volgend jaar: „Ik zou de coalitie niet uit onze handen willen laten vallen in een wanhoopspoging om de gemeenteraadsverkiezingen alsnog te winnen.” De kandidaten die in 2014 op campagne gaan namens zijn partij, de PvdA, en namens de VVD zijn gewaarschuwd. Ook hún hachje staat op het spel.

Spaar de kiezer voor pijnlijke ingrepen: aan die reflex dankte de hypotheekrenteaftrek zijn lange leven, daarom was het moeilijk de pensioenleeftijd te verhogen, het ontslagrecht te versoepelen, de ww-duur te bekorten. Allemaal ingrepen – ‘structurele hervormingen’, in jargon – die onvermijdelijk zijn voor de Europese verzorgingsstaten, omdat zij op (steeds minder) lange termijn te duur zijn om de vergrijzing en globaliserende concurrentie aan te kunnen.

Sinds de Europese schuldencrisis is er echter iets veranderd. Structurele hervormingen, al lang in zwang in Brussel, bepleit nu zo’n beetje iedereen, op SP en PVV na. Je zou bijna vermoeden dat er electorale winst te boeken is door de kiezer pijn te doen – al duiden opiniepeilingen daar voorlopig niet op. CDA, D66, ChristenUnie en Groenlinks zorgden vorig jaar in het Lenteakkoord met de VVD al voor de versnelde verhoging van de pensioenleeftijd van 65 naar 67 jaar. Het kabinet Rutte II schept op over zijn dadendrang: geen taboe of het moet eraan. Sommige wetsvoorstellen zijn nog in voorbereiding (bijvoorbeeld over ontslagrecht), andere al bij de Kamer, zoals dat over de beperking van de hypotheekrenteaftrek.

Uiteraard is er allerlei kritiek op de kabinetsplannen, van economen en van politici: CDA-leider Buma die minder overheid wil, D66-leider Pechtold die zich ergert aan ‘halfzachte compromissen’. CDA en D66 dringen ook aan op het versnellen van de hervormingen. De meeste worden, als ze door het parlement komt, pas na 2016 voelbaar. Maar over één ding zijn ze het allen eens: pijnlijke ingrepen zijn onvermijdelijk, met het oog op ons belang op de lange termijn.

Lange Termijn, proef het even: het heeft wel iets van de hogere macht die nog niet zo lang geleden ‘Brussel’ werd genoemd: het moet, omdat Brussel het eist. De sleutelwoorden zijn hetzelfde: ‘structurele hervormingen’, ‘concurrentiekracht’, en niet te vergeten: ‘landsbelang’. Lange Termijn klinkt veiliger dan Europa, vooral nu Geert Wilders met de PVV op de anti-Europese toer is.

Er zijn ook ingrepen die noodzakelijk zijn op de lange termijn, maar die op de korte termijn al pijn doen – dus in het verkiezingsjaar 2014. Sleutelwoorden hier: ‘lastenverzwaring’ (moet minder), ‘terugdringen begrotingstekort’ (kan dat niet wat langzamer) en ‘bezuinigingen’ (schadelijk!) Dat zijn de onderwerpen waarover de coalitie en oppositie deze week hun meest in het oog lopende strijd zullen voeren. VVD-fractieleider Zijlstra, PvdA-leider Samsom en enkele ministers gaven de afgelopen dagen al het teken: oppositie, kom maar op met je lastenverlichting. De andere Lange Termijnhervormingen, die voelen we pas in het verkiezingsjaar 2017. Dat is nog ver weg, ook voor Jeroen Dijsselbloem.

René Moerland is chef van de politieke redactie in Den Haag.