Applaus voor bankier tegen wil en dank

Jan Hommen vertrekt bij Nederlands enige grote bank met beursnotering.

Hij maakte zich hard voor een andere dan de ‘graaicultuur’ bij ING.

Er zijn niet heel veel bankiers geliefd in Nederland, maar toch is er één die in elk geval door een bepaald publiek op handen wordt gedragen. Hij is eigenlijk niet eens een ‘echte’ bankier. Jan Hommen is topman van ING. Maar met het bankwezen heeft hij het grootste gedeelte van zijn carrière weinig te maken gehad. Niettemin werd hij gisteren, toen de top van ‘bv Nederland’ afscheid van hem nam, toch uitgezwaaid als topbankier. Óók in figuurlijke zin.

Het was een tamelijk kleffe bijeenkomst. Hommen kreeg uitgebreid lof van collega-bankiers en andere topondernemers. De buitenwereld mag misschien nog steeds een moeizame relatie hebben met bankiers. Maar de innercrowd van Nederlandse zakenlieden overduidelijk niet.

Opvallend was echter dat ook politici, toezichthouders en ambtenaren lovend waren over Hommen. Dat terwijl er in het verleden harde kritiek uit die hoek kwam (en komt) op bankiers in het algemeen. Minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA), die eist dat bankiers weer met „een moreel kompas” gaan werken, zei dat Hommen zelfs vermoedelijk „toch de beste bankier” was „die ING en Nederland zich wensen konden toen je aantrad”. Hij reikte hem een koninklijke onderscheiding uit voor zijn werk als topman.

Die lofbetuigingen verklaarden aanwezigen allereerst door erop te wijzen dat Hommen in 2009 zijn nek uitstak om ING te gaan leiden. ING verkeerde op dat moment in een diepe crisis als gevolg van alle kredietellende die vanuit de Verenigde Staten was aangestormd. De bank en verzekeraar was net met een miljardenpakket door de overheid gered. In de wereld van bestuursvoorzitters: geen beste tijd om aan zo’n baan te beginnen. Het afbreukrisico was groot. Hommen was bovendien al enige tijd gepensioneerd. Hij wilde eigenlijk meer tijd doorbrengen met zijn vrouw en vier kinderen.

Maar hij liet zich overreden om ING door de crisis heen proberen te loodsen. Met een beroep op zijn verantwoordelijkheidsgevoel voor Nederland. Voor dat plichtsbesef werd hij gisteren uitgebreid geprezen.

Hommen kreeg ook lof voor de manier waaróp hij vervolgens de crisis te lijf ging. Onder zijn leiding werd begonnen aan een van de grootste reorganisaties in Nederland ooit. ING werd gesplitst in een bank en een verzekeraar, en dramatisch afgeslankt. Een splitsing die overigens deels was opgelegd: de Europese Commissie eiste dit in ruil voor de staatssteun aan ING.

‘Project Hommen’

Hommen stootte het ene na het andere bedrijfsonderdeel af. In vier jaar tijd werd 23 miljard euro opgehaald. Het ‘project Hommen’ nadert nu de eindfase: alleen de Europese verzekeraar, inclusief Nationale Nederlanden, moet nog worden verkocht. Dat is wel het lastigst te verkopen onderdeel. De beursgang staat voor 2014 gepland.

Vier jaar later is duidelijk dat Hommens back to basics strategie vruchten heeft afgeworpen. Hommen heeft ING in rustiger vaarwater geloodst, ook al is er nog steeds de nodige tegenwind. Er wordt weer winst gemaakt. De financiële buffers zijn opgehoogd tot niveaus ruim boven die van de meeste Europese concurrenten (ook al houdt dat in dat tegenover elke 4 eurocent eigen vermogen de bank nog altijd met 96 eurocent geleend geld werkt).

En voor de belastingbetaler ook niet onbelangrijk: de schuld aan de staat van 10 miljard euro is inmiddels bijna helemaal afbetaald. Er staat nog 2 miljard open. Inclusief rente heeft ING zijn schuld zelfs al ruim afbetaald.

Opvallend is dat ook binnen de bank erkenning is voor deze atypische bankendirecteur. Anders dan bij bijvoorbeeld ABN Amro van Gerrit Zalm wordt er bij ING ogenschijnlijk niet gemord over het feit dat hun bank geleid wordt door een een niet-bankier, een buitenstaander.

Uitbrander AFM

De vraag is wel of Hommen ook de door velen noodzakelijke geachte cultuurslag heeft weten te bewerkstelligen. Hommen weet dat dat uiteindelijk de enige manier is om de sector weer gezond te maken. Hij heeft daar aan gewerkt. Maar het is nog geen uitgemaakte zaak of die boodschap is aangekomen bij de ING-bankiers.

Afgelopen jaar bekritiseerde dezelfde minister Dijsselbloem die Hommen gisteren een koninklijke onderscheiding uitreikte, de top van ING omdat die nog steeds te riant werd betaald. De salarissen van de topbestuurders zijn de afgelopen jaren weliswaar niet of nauwelijks gestegen (Hommen zit al een paar jaar op 1,35 miljoen euro per jaar). Maar volgens Dijsselbloem zijn die gezien de staatssteun onverdedigbaar.

De AFM gaf deze maand alle Nederlandse banken een stevige uitbrander omdat ze in hoog tempo allerlei producten aan de man brengen die niet goed zouden zijn voor de klant: de zogeheten turbo’s, waarmee beleggers met veel geleend geld kunnen speculeren op koersstijgingen. ING heeft 1.900 van dat soort hefboomproducten in het assortiment.

Beide zijn geen punten waaraan je kunt aflezen of er een omslag heeft plaatsgehad. Maar het zijn volgens critici wel indicaties dat er nog (grote) stappen te zetten zijn.

Hommen weet dat dat ING nog niet klaar is op dit gebied. Maar hij vindt ook dat de bank op de goede weg is. „Ik proef geen onwil bij mensen om te veranderen”, zei hij gisteren.

Mensen zouden hoop kunnen putten uit de aanstelling van zijn opvolger, zegt hij. De 43-jarige Ralph Hamers is volgens Hommen van een andere generatie, hij zou anders denken dan de oude garde. De traditionele gelederen waarin bestuursvoorzitters normaal worden gezocht – de raad van bestuur en directie – werden zelfs gepasseerd voor diens aanstelling. Dat zou een teken zijn dat de cultuurverandering echt gaande is, aldus Hommen.