Zelfs de klagers vinden Angela aardig

De parken verloederen, de pensioenen zijn bevroren. Inwoners van Berlijn hebben weinig vertrouwen in politici, met één uitzondering.

Voor de ingang van het grote winkelcomplex Gesundbrunnen in de West-Berlijnse wijk Wedding staat een oudere heer misprijzend te kijken naar burgemeester Klaus Wowereit van Berlijn. Wowereit is een prominent lid van de sociaal-democratische SPD. Hij deelt rozen uit. Het is zaterdag, de dag voor de bondsdagverkiezingen die bondskanselier Angela Merkel een overtuigende verkiezingsoverwinning opleverden.

„Moet je dat zootje zien,” zegt de oudere heer. Hij wil zijn naam niet geven, maar zegt wel op wie hij gestemd heeft: Angela Merkel. Schriftelijke stemmen konden vanaf begin augustus worden ingestuurd. „Ik heb altijd CDU gestemd, dus dat heb ik nu ook gedaan.” Maar niet omdat hij zo dol is op Angela Merkel. Hij heeft het niet op Oost-Duitsers. En van politici in het algemeen heeft hij een afkeer. Met een hoofdknik naar de gepantserde Mercedessen van Wowereit en zijn gevolg: „Als ze fatsoenlijk waren, hadden ze die bescherming niet nodig.”

De man heeft 30 jaar gewerkt als onderhoudsmonteur bij de plantsoenendienst „Die hele sauerei (smeerboel) had beter in Bonn kunnen blijven. Moet je zien hoe super alles er daar uitziet, in de buurt van de Bondsdag. En hier? Hier verloederen de parken.”

De winst van de CDU is voor een deel te verklaren uit het feit dat de partij er beter dan de sociaal-democratische SPD in geslaagd is kiezers vast te houden. Maar het belangrijkste deel van de winst valt toe te schrijven aan de persoon van Angela Merkel: 38 procent van de mensen die voor de christen-democraten koos, noemde de persoon van de bondskanselier als reden.

Dat valt ook op straat in Berlijn te horen. Zelfs van mensen van wie je dat niet zou verwachten. In het grote winkelcentrum van Wedding buigt burgemeester Klaus Wowereit zich over een oudere dame heen en wenst haar zacht in haar oor een prettige dag. De vrouw, Ingrid Moritz, neemt de roos in ontvangst. Als ze zich omdraait, blijkt ze niet onder de indruk van de burgemeester. „Ach, dat is zo iemand die alleen aan zijn eigen portemonnee denkt. Vroeger stemde ik wel SPD. Maar voor ons doet hij niks.” Wie ze wel een goede politicus vindt? „Ik vind Angela Merkel wel een aardige vrouw.”

De man die haar begeleidt, Gerhard Bliefert, die net zoals zij leeft van een pensioen, briest: „Ach, die heeft toch ook niets voor ons gedaan! Ja, nu het verkiezingstijd is beloven ze van alles.” Herr Bliefert, met zwarte pet en boze donkere ogen achter een metalen bril, gaat niet stemmen. Gisteren bleek bijna dertig procent van de ongeveer 62 miljoen kiesgerechtigde Duitsers thuis gebleven. „We hebben al drie jaar hetzelfde pensioen,” zegt Bliefert, „Een tante van mij, die drie jaar geleden is overleden, moest rondkomen van 650 euro per maand. Als ze haar huur en haar medicijnen tegen suikerziekte had betaald bleef er weinig over om van te eten. Van de gemeente zeiden ze toen dat je met honderd gram leverworst drie dagen moet kunnen doen. Ik vind het een godverdomde schande!”

In stemlokaal 214 in de Charlotte-Peffer school voor bijzonder onderwijs in de Berolinastrasse in het centrum van Berlijn, staat zondag een oudere dame met een blauw windjack. Ze wil haar naam niet geven, maar wel vertellen waarom ze gestemd heeft. „Een belangrijke reden is dat we nu een minimumloon moeten hebben. Dit land wordt nog steeds verscheurd doordat mensen in het oosten minder verdienen dan in het westen. Dat moet wettelijk worden geregeld.”

Maar eigenlijk, vindt ze, hebben alle Duitsers een morele plicht te stemmen, vanwege de geschiedenis. „Ik was tien jaar aan het eind van de oorlog. Ik had al die tijd geloofd dat Adolf Hitler een grote held was. Achteraf hoorde ik dat familieleden van mij zijn opgehaald en door de nazi’s in Sachsenhausen zijn vermoord.” Toen ze klein was, wist ze dat niet, vertelt ze. In het voorjaar van 1945 zag ze wel „de grote vernietiging”, door de Russen. „Hier verderop stond de Russische raketartillerie, de katjoesja’s. Verschrikkelijk. Daarom ben ik voor alles anti-oorlog. En daarom ben ik ervan overtuigd dat je altijd van je stem gebruik moet maken.”

Voor andere Berlijners, zoals Dieter Priebe, die altijd in West gewoond heeft en na de val van de Muur ‘uit principe’ nog nooit naar Oost is gegaan, is de CDU de enige partij die Duitsland kan behoeden voor normloosheid. Priebe staat zaterdag ook te kijken naar Wowereit. „Dankzij zulke types kent dit land geen respect meer”, zegt hij. Zijn bril met glazen die automatisch reageren op zonlicht wordt een tintje donkerder: „Als je Alternative für Deutschland stemt, gooi je je stem weg. Zo werkt ons systeem, door die hoge kiesdrempel. Het is eigenlijk een partijdictatuur. Maar daarbinnen kies ik voor de CDU. Van alle slechten is dat de minst kwade.”