Vijf vragen over De PvdA die maar blijft twijfelen over de JSF

De PvdA sprak afgelopen zaterdag op een politieke ledenraad in Zwolle over de aanschaf van de JSF. In de partij bestaat veel weerstand tegen de aanschaf van het gevechtsvliegtuig.

Wat ging eraan vooraf?

Op Prinsjesdag besloot het kabinet definitief tot de aanschaf van 37 JSF’s als opvolger van de verouderde F-16. Vervolgens brak onrust uit in de PvdA-fractie en bij PvdA-afdelingen in het land. De JSF is een uiterst gevoelige kwestie voor de sociaal-democraten: veel partijleden vinden het niet te verkopen dat er in tijden van economische crisis 4,2 miljard euro wordt uitgetrokken voor een gevechtsvliegtuig. Dus zei PvdA-leider Diederik Samsom, hoewel hij betrokken was bij het kabinetsbesluit over de JSF, eind vorige week dat zijn fractie nog geen ‘ja’ kan zeggen tegen het toestel.

Werd het een harde confrontatie in Zwolle?

Nee. Er werd vooral veel gesproken over ‘het proces’, wat een principieel debat moeilijk maakte. Angelien Eijsink, het Tweede Kamerlid dat namens de fractie het woord voert over defensie, sloeg de aanwezigen met zo veel technisch jargon, jaartallen en parlementaire besluitvorming om de oren dat zelfs tot de tanden bewapende PvdA’ers eigenlijk geen weerwoord hadden. De stemming onder de leden was kritisch, maar er was ook een lichte gêne te bespeuren: waarom discussiëren we eindeloos over een vliegtuig terwijl Nederland in een diepe economische crisis verkeert? „Dit is niet onze politieke strijd!” riep een aanwezige PvdA’er. „Fractie, alsjeblieft, neem een besluit en verlos ons van de JSF!”

Wat is er besloten?

De PvdA-leden gaven Samsom en de fractie hun vertrouwen om de zaak af te handelen. Een oproep om de aanschaf van de JSF stop te zetten, haalde het niet. Er komt ook geen extra partijcongres over het vliegtuig, zoals sommige afdelingen wilden. De PvdA-fractie heeft nu een aantal eisen geformuleerd waar het kabinet aan moet voldoen voordat ja wordt gezegd: het project moet binnen het beraamde budget blijven, er moet extra werkgelegenheid komen en – cruciaal – er moeten vier vliegtuigen permanent inzetbaar zijn voor internationale vredesmissies. Als die eisen niet worden ingewilligd, zei Samsom, „dan gaat het feest niet door”.

Wat vindt coalitiepartner VVD hiervan?

Bij de liberalen is het geduld met de PvdA zo langzamerhand op. De VVD is altijd voorstander geweest van de JSF en steunt het kabinetsbesluit van harte. De PvdA moet ophouden met zeuren en gewoon ja zeggen, liet VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra dit weekend weten in De Telegraaf: „Volgens mij zijn de stappen van het regeerakkoord gevolgd. Dan is de eindconclusie dat we dit toestel gaan aanschaffen.” De irritatie bij de coalitiepartner komt niet echt gelegen voor de coalitie, die dit najaar voor de loodzware taak staat om de begroting door de Eerste Kamer te loodsen, waar een meerderheid ontbreekt.

Hoe gaat het nu verder?

Met het kabinetsbesluit leek een einde te zijn gekomen aan een politieke discussie die zich nu al meer dan twaalf jaar voortsleept. Na dit weekend luidt de conclusie: we zijn er nog steeds niet vanaf. De PvdA-fractie schuift het besluit nu opnieuw voor zich uit. Begin november volgt een belangrijk moment, wanneer de Tweede Kamer debatteert over de defensiebegroting. Andere partijen zullen dan proberen de PvdA te dwingen kleur te bekennen. Toch is het ondenkbaar dat er nog gekozen wordt voor een ander toestel dan het JSF-gevechtsvliegtuig. De vraag is alleen: wanneer valt nu écht het definitieve besluit?

Debatkaart JSF: pagina 19