Vallen we straks in het gat dat we nu graven?

Il Duro. Kent u hem nog? Gerrit Zalm was onze onverzettelijke minister van Financiën die Italië ‘dwong’ om het begrotingstekort tot onder de norm van 3 procent van het nationaal inkomen te drukken. Later bleek dat Italië en ook Griekenland financiële trucs hadden gebruikt. Zij haalden toekomstige inkomsten naar voren en duwden uitgaven naar achteren.

Zuid-Europeanen hé? Zoiets doen wij niet. Toch?

Nee, wij doen ’t beter. Blader door de begroting van minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën, PvdA) en je komt de trucs tegen. Wie dacht dat creatief begroten saai was?

Eerste truc: de ‘lekkere binnenkomer’. De zorgtoeslag daalt die lagere inkomens moet compenseren voor hogere zorgpremies. Hoe kan dat? De kosten stijgen toch altijd? Ja, maar minder dan ingecalculeerd. Minister Edith Schippers (VVD) heeft met de sector beperkte groei afgesproken. Kassa: 250 miljoen euro. Én zij heeft de particuliere verzekeraars gekapitteld dat hun premies na hun winstexplosie moeten dalen. Minder premie, minder zorgtoeslag. Kassa: 320 miljoen euro.

Nog een voorbeeld van gratis geld verdienen? De veiling van frequenties voor mobiel internet. Dat levert dit jaar 3,8 miljard op. Zomaar uit de lucht geplukt à la Hans Klok, de illusionist. Leve het ‘klinkende klokkie’.

We gaan door naar ‘stamgoed’, truc drie. Dijsselbloem verlaagt het belastingtarief op het spaargeld dat uit zogeheten stamrecht-bv’s wordt opgenomen. Dat zijn de appeltjes voor de dorst na ontslag. De eigenaren zouden hun spaarpot ooit wel eens omkeren en dan belasting over het inkomen betalen. Maar Dijsselbloem heeft het geld nú nodig. Dus: sla die spaarpot kapot. Kassa voor 2.065 miljoen euro.

Het meeste geld levert de ‘pensioenknaller’ vanaf 2015 op. Die werkt zo. Het pensioen van ongeveer 6 miljoen werknemers hangt af van twee cijfers: de opbrengst op het belegd pensioengeld van 1.000 miljard euro (financieel kapitaal) én de opbrengst van uw carrière, het menselijk kapitaal. Dat draait om uw capaciteit om een inkomen te verdienen en hangt af van zaken als gewerkte uren en scholing.

We concentreren ons nu op dit menselijk kapitaal, want daar draait het kabinet aan de knoppen. Het menselijk kapitaal rendeert meer als je langer doorwerkt, zoals nu de norm wordt, omdat de AOW-leeftijd wordt verhoogd. Wie langer werkt, spaart langer voor pensioen. Dat pensioen gaat later in en de belasting die je over dat pensioeninkomen betaalt, vloeit dus ook later naar de begroting. Maar er is nú een tekort. Dus wat doet het kabinet? Dat wil uw geld voor later nú al hebben. Daarom gaat het percentage van uw loon omlaag dat u jaarlijks fiscaal onbelast voor pensioen mag sparen.

Rekenvoorbeeld: nu mag je jaarlijks 2,15 procent sparen, dat levert na 35 jaar 75 procent van het gemiddelde loon op als pensioen. Straks is het 1,75 procent, dus dan moet je al 40 jaar werken voor 70 procent. Pensioenpremies zijn fiscaal aftrekbaar. Die aftrek beperken, scheelt de overheid geld. Kassa. Maar doordat u minder pensioen spaart, dus minder premie betaalt, stijgt uw brutoloon. Dat betekent dat u over een hoger loon belasting betaalt. Nog eens kassa. Samen zeker 1 miljard per jaar.

Zo haalt Dijsselbloem toekomstige belastingopbrengsten naar voeren. Leuk voor nu, leuk voor ons allemaal, omdat er geen extra expliciete lastenverhogingen ingevoerd hoeven te worden. Bij de politieke beschouwingen deze week zal er niet lang over geklaagd worden.

Maar, zoals de Raad van State eerder aantekende: het is wel een verschuiving van de opbrengst. „Voor de korte termijn kan dat een oplossing zijn, maar voor de lange termijn kan deze verschuiving een budgettair probleem vormen.”

Welkom in Italië aan de Noordzee! Geniet nu, betaal later.

Maarten Schinkel en Menno Tamminga schrijven in deze column over economische ontwikkelingen.