Samsom en Pechtold in debat

◯ Grotendeels  waar ◯ Half waar

De aanleiding

Vorige week werd de Miljoenennota gepresenteerd. Tussen het moment dat die uit het koffertje kwam en er in de Tweede Kamer over wordt gedebatteerd tijdens de Algemene Beschouwingen hebben veel politici hun mening over de Miljoenennota al volop gespuid. Ook in de media. Op de avond van Prinsjesdag zond de NOS een debat uit tussen de partijleiders van de grote partijen in de Tweede Kamer. Daarin vonden enkele welles-nietesdiscussies plaats. Met de Algemene Beschouwingen, die woensdag beginnen, voor de deur leek het next.checkt tijd om vandaag en morgen een aantal van deze ‘onenigheden’ uit te pluizen.

‘700 miljoen voor onderwijs komt uit de onderwijsbegroting’

Het onderwijs kwam twee keer aan bod in het debat. Beide keren ging het debat tussen Alexander Pechtold (D66) en Diederik Samsom (PvdA). Volgens Samsom is er „extra geld” gevonden voor het onderwijs, waarmee onder meer de nullijn voor de onderwijssalarissen niet meer gehouden hoeft te worden en er 3.000 jonge leraren aan een baan geholpen kunnen worden. Pechtold bestrijdt dat er extra geld is, hij noemt de investeringen in het onderwijs het rondpompen van geld. „Waar komt de 700 miljoen vandaan? Uit de onderwijsbegroting!” Wij checken deze stelling.

De 700 miljoen is een afgerond bedrag, er wordt 689 miljoen euro in het onderwijs geïnvesteerd zoals ook afgesproken in het Regeerakkoord. In het Onderwijsakkoord, ook vorige week gesloten, staat in een voetnoot dat „deze middelen afhankelijk zijn van de invoering en het tijdpad van de ombuigingsmaatregelen uit het Regeerakkoord”. In het Regeerakkoord staan bezuinigingsposten (bijvoorbeeld op schoolboeken en de ov-jaarkaart voor studenten) en investeringen. Als je die bezuinigingen en investeringen bij elkaar optelt blijft er onderaan de streep een bedrag over van 196 miljoen euro die meer wordt geïnvesteerd dan bezuinigd. Dat is minder dan 689 miljoen, een groot deel van dit bedrag komt dus inderdaad uit de bezuinigingen op de onderwijsbegroting zelf. En dan is er nog een tweede punt: ongeveer 196 miljoen aan investeringen was ook al gepland voordat het regeerakkoord tussen VVD en PvdA gesloten werd. Het Centaal Planbureau rekende vlak na het afsluiten van het regeerakkoord namelijk uit dat de ‘netto intensivering’ in het onderwijs 0 was ten opzichte van de situatie daarvoor.

In het onderwijsakkoord staat overigens dat er 34 miljoen euro extra beschikbaar komt als de afspraken uit het akkoord voor juni 2014 in de CAO’s zijn opgenomen. Dit geld is specifiek bedoeld om een klein beetje af te kunnen wijken van de nullijn voor de salarissen in het onderwijs in 2014. Dit staat nog niet zo in de Miljoenennota, waar de nullijn in 2014 ook voor onderwijzers nog genoemd wordt. Als de 34 miljoen inderdaad wordt uitgekeerd dan is dit dus wel ‘extra geld’ dat bovenop de 689 miljoen komt en niet binnen de eigen begroting wordt gecompenseerd met bezuinigingen.

Hoe dan ook, wij beoordelen de stelling dat de 700 miljoen voor onderwijs uit de onderwijsbegroting komt als grotendeels waar.

‘Pechtold wil de WW in een jaar terugbrengen naar 1 jaar’

Samsom en Pechtold discussieerden ook over het sociaal akkoord. „U heeft nou al een tijdje gezegd dat u wilt dat het sociaal akkoord naar voren gaat. Maar u heeft niet in uw eentje de meerderheid. Net zo min als ik dat heb”, zei Samsom. Hij vervolgde met de bewering die we hier checken: „U wilt in 1 jaar, of eigenlijk volgend jaar al de WW naar 1 jaar terugbrengen.” Pechtold reageerde met: „Onzin! Dat is bangmakerij”.

In het sociaal akkoord staat dat de lengte van de WW-uitkering teruggebracht moet worden van maximaal 36 maanden (3 jaar) naar maximaal 24 maanden (2 jaar). Dat moet vanaf 2016 in kleine stappen gebeuren. In het discussieprogramma Knevel en van den Brink zei Pechtold op 28 augustus dat hij het sociaal akkoord open wil breken. Hij vindt dat er sneller hervormd moet worden. Op de vraag van Thijs van den Brink of hij vindt dat de plannen voor de WW en het ontslagrecht van tafel moeten, reageerde Pechtold: „Sterker nog, die lagen goed op tafel in oktober, in het regeerakkoord. En vervolgens zijn we daar weer allemaal in gaan polderen. Over het principe was men het eens. Alleen men heeft gezegd: dat gaan we in 2016 doen en de effecten komen in 2018 en dat duurt mij veel te lang.”

In het regeerakkoord stond dat de WW afgebouwd zou worden naar 2 jaar, waarbij de hoogte van de uitkering het laatste jaar op bijstandsniveau zou liggen. Het alternatieve plan dat D66 voorstelt voor de WW is om die per 1 juni 2014 terug te brengen tot anderhalf jaar, waarvan 12 maanden gerelateerd aan het loon en 6 maanden vervolguitkering. Ze zijn er nog niet uit of dat in een keer moet of geleidelijk. Een soortgelijk plan stond al in hun verkiezingsprogramma.

De woordvoerder van Samsom laat weten dat hij zich voor de uitspraak baseerde op het verkiezingsprogramma van D66. Hij ging daarbij nogal kort door de bocht, want D66 stelde nooit voor om de WW terug te brengen naar enkel 12 maanden loongerelateerd. Wel zou D66 hier het liefst volgend jaar al mee beginnen. Wij beoordelen de bewering dat Pechtold de WW in een jaar terug wil brengen naar 1 jaar daarom als half waar.

Ook in de Stadsschouwburg in Amsterdam staan vanavond de feiten centraal. Experts bepalen er, los van politieke retoriek en op basis van de feiten, het verstandigste beleid voor Nederland. Ze doen dat op basis van thema’s uit de Troonrede en de Miljoenennota. Samen met ‘analyticus’ Freek de Jonge voelt presentator Tom van ’t Hek deskundigen als ‘lobbyprofessor’ Rinus van Schendelen en Evelien Tonkens, bijzonder hoogleraar actief burgerschap, aan de tand. Meer informatie: DestaatvanNederland.nl