‘Rode prins’ Bo Xilai krijgt levenslang

Voormalig bestuurder van Chongqing, wiens vrouw een Britse zakenman vermoordde, is schuldig bevonden aan corruptie

Bo Xilai hoorde zijn veroordeling tot levenslang gisteren in handboeien aan. Het proces tegen hem heeft vijf dagen geduurd. Foto AFP

Twee jaar geleden was ‘rode prins’ Bo Xilai (64) op weg naar een plaats in de top van de Communistische Partij van China. Onstuitbaar leek zijn opmars. Gisteren werd hij voor de rest van zijn leven opgesloten in de beruchte Qinchenggevangenis voor politieke gedetineerden, nadat een rechter in Jinan hem schuldig had bevonden aan corruptie, machtsmisbruik en zelfverrijking.

Met dat vonnis, zwaarder dan verwacht, is een einde gekomen aan een voor Chinese begrippen open rechtszaak tegen de telg van een familie die gebloed heeft voor de revolutie, en is ook een affaire afgesloten die de partijtop tijdens de machtswisseling vorig jaar in verlegenheid bracht.

Bo Xilai is de zoon van een van Mao’s acht belangrijkste raadgevers. Hij zou nu in het nieuwe staand comité van het Politbureau hebben gezeten als zijn vrouw niet op 11 november 2011 haar Britse zakenpartner Neil Heywood had vergiftigd. Hij was als de kampioen van ‘nieuw links’ en met zijn ideeën over de revitalisering van de partij een gedoodverfde kandidaat voor het zevenmanscomité dat China bestuurt.

Bo was ten tijde van de moordzaak, die hij verzweeg voor de leiders in Beijing, lid van het grote Politbureau en bestuurde de megastad Chongqing (32 miljoen inwoners) op een neomaoïstische, populistische en ook charismatische wijze, die hem nationale populariteit bezorgde. De zaak kwam naar buiten toen Bo’s naaste medewerker, politiecommissaris Wang Lijun, zijn baas informeerde over de daad van zijn vrouw. Bo ontstak in woede, sloeg Wang in het gezicht en onthief hem uit zijn functie. Wang voelde zich dusdanig bedreigd dat hij via het Amerikaanse consulaat in Chengdu naar de VS wilde vluchten.

Herwaardering

Bo was pleitbezorger van een herwaardering van Mao Zedongs politieke normen en waarden. Dat zorgde onder de fracties en families met belangen in de staatskapitalistische economie voor onrust. Er werd zelfs gevreesd voor een nieuwe Culturele Revolutie als Bo aan de macht zou komen.

De huidige partijleider Xi Jinping, net als Bo een zoon van een van Mao’s naaste revolutionairen en al vroeg kandidaat voor het leiderschap, zou aanvankelijk Bo’s opmars hebben gesteund, om hem na de moord op Heywood te hebben laten vallen. Geen enkele Chinese politieke commentator of prominente blogger twijfelt eraan dat Xi Jinping en de zes andere leden van het ‘kleine’ Politbureau persoonlijk bepaald hebben dat Bo Xilai voor de rest van zijn leven de kerker in moet. Niet zozeer wegens zijn politieke ideeën, maar omdat hij door zijn gedrag (en dat van zijn vrouw) het aanzien en de eenheid van de partij heeft geschaad – een doodzonde in partijkringen, waar het pre-revolutionaire ethos nog altijd geldt als een belangrijk goed.

Xi zou een zo open mogelijk proces hebben gewild om Bo’s aanhangers van diens schuld te overtuigen. De indruk van een showproces moest vermeden worden. Als experiment verschenen procesverslagen op het internet. Maar er zijn talrijke aanwijzingen uitgelekt dat politiek interessante en daardoor gevoelige momenten uit Bo’s felle verweer het publiek zijn onthouden. De rechtszaal was niet toegankelijk voor buitenlandse journalisten.

Grote aanhang

„Het liefst hadden de leiders Bo ter dood veroordeeld, maar zijn aanhang is daarvoor te groot. De openheid was deel van een show om Bo’s aanhangers ervan te overtuigen dat hun idool echt corrupt was en daardoor zijn zoon in de VS kon laten studeren en een huis in Frankrijk had”, legt de Beijingse historicus Zhang Lifan uit.

Hij is ervan overtuigd dat Bo’s denkbeelden nog steeds brede steun genieten in delen van de partij. „Velen, onder wie talrijke legerofficieren en apparatsjiks, vinden hem in de kern een goede communist, die helaas de controle over zijn stapelgekke vrouw verloor. Maar zij delen zijn ideeën over meer staatsinterventie in de economie en vooral over de bestendiging van de macht van de partij in een snel veranderend, gepolariseerde samenleving.”

Sima Nan, een bekende bloggende politieke wetenschapper, is het daar mee eens. „De vraag hoelang de partij nog kan blijven bestaan als de economische groei afzwakt en de kloof tussen arm en rijk groter wordt, is in de partijtop zeer actueel. Daarom heeft Xi Jinping harde campagnes tegen corrupte partijleiders georganiseerd en worden kritische bloggers en dissidenten bij honderden tegelijk aangehouden. Hij wil de macht van de partij verder versterken. Helemaal in de stijl van wat Bo Xilai in Chongqing deed”, aldus Sima Nan. Hij is dan ook niet verbaasd dat partijleider Xi Jinping zich lijkt te ontpoppen tot de ideologisch conservatieve partijleider die Bo Xilai ook had willen zijn.