Column

Hoezo einde van de verzorgingsstaat?

‘De klassieke verzorgingsstaat verdwijnt”, zei koning Willem-Alexander in de Troonrede. Deze uitspraak kreeg zo veel aandacht dat hij er bijna in slaagde de JSF-aankoop te overschaduwen. Want het einde van de verzorgingsstaat, dat is groot nieuws. De verzorgingsstaat stond sinds de Tweede Wereldoorlog voor vooruitgang en beschaving. En nu? Gaan we terug naar een nachtwakersstaat?

Maar uit de kranten rijst een ander beeld. De Telegraaf schreef afgelopen weekend dat de belastingdruk voor de hogere inkomens stijgt van 52 tot 59 procent over de top van hun inkomen; het leidde op de Telegraaf-site onmiddellijk tot reacties als: ‘Waarom zou je nog je best doen? Je mag toch het grootste deel weer inleveren.’

En ook Elsevier ageert tegen de hoge lastendruk en de uitgebreide sociale voorzieningen. Vorige week verscheen in het opinieblad een artikel over nivellering in de verzorgingsstaat. Korte samenvatting: de hoogste inkomens hoesten het grootste deel van de belasting op, de laagste inkomens ontvangen het meest. Het blad maakt zich hier duidelijk kwaad over: er vallen woorden als ‘pamperen’, ‘geldinfuus’ en ‘tentakels van de verzorgingsstaat’. Nu wekken dit soort termen nogal snel mijn ergernis, maar dit artikel zette me aan het denken – vooral het gedeelte over de huur-, zorg- en kindertoeslag, die in totaal aan 6 miljoen huishoudens worden toegekend.

Ik krijg, zonder dat ik daarom gevraagd heb, elke maand zorgtoeslag. Natuurlijk, ik ben er blij mee, maar heb ik het nodig? Ik zou best wat bescheidener boodschappen kunnen doen, een biertje minder kunnen drinken, en mijn zorgpremie helemaal zelf kunnen betalen.

Het voor ons zo vanzelfsprekende recht op uitkeringen en toeslagen is nog maar zo’n zestig jaar oud. In de jaren vijftig kreeg premier Willem Drees brieven van mensen die niet hun hele uitkering hadden opgemaakt en de rest wilden teruggeven. Das war einmal. Geen calculerende burger – en dat zijn we tegenwoordig allemaal – zal het nu in zijn hoofd halen de toeslag terug te storten. Dat is ook nog een tijdrovende bezigheid: google je ‘terugstorten toeslag’, dan kom je alleen op fora met paniekerige mensen die hun ten onrechte ontvangen toeslag moeten teruggeven.

Nog een ander voorbeeld van steun voor de zwakkeren. Het afgelopen jaar ben ik een dag meer gaan werken. Ik moet nu relatief veel meer belasting betalen, waardoor de netto inkomenstoename bescheiden is. Als ik een sociale huurwoning had gehad, was ik ook mijn huurtoeslag kwijt geweest – ik zit nu net boven de inkomensgrens. Een jaar geleden had ik nog recht op een bijzonder hoge huurtoeslag.

Er wordt door dit kabinet nog een hoop genivelleerd. Ten eerste heb je, ook als je het niet echt nodig hebt, recht op allerlei toeslagen. Ten tweede zijn zowel de inkomstenbelasting als de toeslagen inkomensafhankelijk. Hoezo einde van de verzorgingsstaat?