Durf te verdiepen

p 7 oktober 1922 schreef de Britse staatsman Andrew Bonar Law, die een paar weken later benoemd zou worden tot premier, dat het Britse rijk niet in zijn eentje kon optreden als policeman of the world. Hij deed dat in een ingezonden brief die prominent in onder meer The Times werd geplaatst. Bij een van de vroegste Nederlandse vindplaatsen voor politieagent van de wereld, een bericht in Het Vaderland van 15 maart 1928, staat een cartoon waarop een verkeersagent (Chamberlain) aanstormende voertuigen uit Rusland, China, India, Egypte en Tirol tevergeefs in goede banen probeert te leiden.

Voor dergelijke bronnen is in deze rubriek vanzelfsprekend geen plaats. Maar sommige lezers vinden ze wel degelijk leuk om te zien, dus onder het motto „Durf te verdiepen” zal ik aantrekkelijke onderliggende bronnen, indien voorhanden, in een blog plaatsen. Mocht u die cartoon en brief alsnog willen zien, ga dan naar ewoudsanders.nl/blog.

Nu het nieuwe motto van NRC Handelsblad („Durf te denken”) toch ter sprake komt, mij deed het onmiddellijk denken aan ‘Mens, durf te leven’. Veel mensen associëren dit met een lied van Ramses Shaffy, die hier in 1967 een grote hit mee had. In feite zong Ramses slechts het laatste couplet van een lied van Dirk Witte uit 1917. Witte droeg het op aan zijn vriend Jean-Louis Pisuisse, indertijd een bekende cabaretier, die er tot in zijn necrologieën aan toe mee werd geassocieerd.

Sinds 1917 is de uitdrukking (mens,) durf te x niet meer uit het Nederlands weg te denken en er zijn talloze variaties op te vinden. Mens, durf te… drinken, breien, punniken, neuspeuteren, neuken, masturberen, piekeren, denken – ze zijn allemaal te vinden.

Maar is de tekst van Dirk Witte hiervan het startpunt? Nee, in 1860 schreef P.A. De Genestet in De Gids een ‘Leekedichtje’ dat als volgt begint:

„Durf te leven! kwel u niet

Met te veel gedachten,

Werk uw werk en zing uw lied

Onder blij verwachten!

Vroom en vroolijk, frisch en vroeg

Met de zonne wakker,

Strek uw handen naar den ploeg

Op den grooten akker!”

Aanvankelijk viel het niet zo op, maar nadat er enkele bundelingen van de leekedichtjes waren verschenen, werd juist dit ene gedichtje ongekend populair. In kranten en tijdschriften werd het aan het eind van de 19de en het begin van 20ste eeuw tientallen keren aangehaald, soms zelfs op de voorpagina. Zo presenteerde het Rotterdams Nieuwsblad het in 1893 onder de kop „Ter overdenking, houdt goeden moed.”

In 1906 werd ‘Durf te leven’ opgenomen in een bundeling met gevleugelde woorden (bekende citaten) en in 1909 werd het de titel van een feuilleton van ruim dertig afleveringen in De Telegraaf. Bij nader inzien was Dirk Witte in 1917 dus niet bijster origineel.

Overigens werd Durf te denken al in 1950 gebruikt als titel van een pamflet van de Vrijdenkers Radio Omroepvereniging, maar als slogan voor een krant is het bij mijn weten nieuw.

Taalhistoricus Ewoud Sanders schrijft wekelijks op deze plek over taal.