‘De revolutie is nog niet afgelopen in Egypte’

Elke avond slaan Egyptenaren op pannen uit protest tegen de Moslimbroederschap én het leger. „We moeten opnieuw het debat durven aangaan.”

Khalid Abdalla is een acteur bekend van films als United 93, Green Zone en The Kite Runner. Hij is ook een Egyptenaar die zijn lot heeft verbonden aan de revolutie. Zijn laatste initiatief heet masmou3 (gehoord). Egyptenaren wordt gevraagd om elke avond om negen uur op potten en pannen te slaan uit protest tegen de Moslimbroederschap én het leger.

Het idee komt uit Turkije, waar de inwoners van Istanbul hun solidariteit met de betogers van het Gezipark toonden door elke avond lawaai te maken. Masmou3 (spreek uit: masmou’a) werd gelanceerd op 17 augustus, drie dagen nadat honderden doden vielen bij de ontruiming van de protestacties van aanhangers van de afgezette president Morsi in Kairo.

„Als u tegen het religieus fascisme bent én tegen de weg naar burgeroorlog waarop de staat ons zet, gooi dan om negen uur uw ramen open en maak lawaai.” Een overdonderend succes is masmou3 nog niet. Slechts hier en daar klinkt om negen uur ’s avonds lawaai. Omdat de actie tot voor kort samenviel met het begin van de avondklok was de respons ook moeilijk te verifiëren.

„Wij hebben meldingen gekregen uit de meeste buurten in Kairo en enkele andere steden”, zegt Khalid Abdalla (33) in een koffietent in het centrum van Kairo. „Maar ik meet het succes niet af aan hoeveel mensen lawaai maken. Masmou3 moet nog groeien. Op dit moment is het al heel wat dat erover gepraat wordt. Het laat mensen weten dat ze niet alleen zijn op een moment dat het heel moeilijk is om hun mening te uiten.”

Na de val van president Mubarak richtte Abdallah Mosireen op, een collectief van filmmakers die het verdere verloop van de revolutie wilden documenteren. En die revolutie, meent Abdalla, is nog lang niet afgelopen. „Het ziet er nu niet echt goed uit. Maar voor mij is revolutie een periode waarin echte verandering mogelijk is. En zolang je in Egypte niet met zekerheid kan voorspellen hoe de situatie binnen zes maanden zal zijn, zitten we nog altijd in een revolutie.”

Op de achtergrond staat de televisie aan. Sinds Morsi’s afzetting hebben alle zenders ergens in een hoekje de woorden ‘Egypt under attack’ of ‘Egypt fights terrorism’ staan. In het Engels. Het is een boodschap voor de VS, Europa en westerse media, die er door de interim-regering van beschuldigd worden de ‘terroristen’ van de Moslimbroederschap te steunen.

Staar jullie niet blind op de propaganda, waarschuwt Abdalla. „Het anti-westers gevoel heeft ook te maken met een verkeerde westerse lezing van wat er in Egypte aan de hand was. Er was een nieuw soort oriëntalisme waarbij men er ten onrechte vanuit ging dat alle Egyptenaren achter de Moslimbroederschap stonden. Dat men in het westen over Morsi bleef praten als de democratisch verkozen president, heeft veel Egyptenaren boos gemaakt. Want democratie gaat niet alleen over de stembus, maar ook over controlemechanismen. En die hebben wij niet in Egypte. Ons controlemechanisme is de straat.”

Abdalla is optimistisch. Mogelijk té optimistisch. Een van de weinige verworvenheden van de revolutie van 2011 – een relatieve vrijheid van meningsuiting – staat meer dan ooit onder druk. Journalisten zijn gearresteerd, tv-zenders gesloten. Tegen tal van activisten van het Tahrirplein lopen gerechtelijke onderzoeken.

Abdalla gelooft dat de huidige verdwazing – de propaganda, het blinde geloof in legerleider Sisi – van voorbijgaande aard is. „Vroeg of laat gaat het toch opnieuw over de economie. Als de toekomst er één is van terreuraanslagen en hardhandig politieoptreden dan zal dat geen stabiliteit brengen. Dan gaan de mensen naar andere antwoorden zoeken.”

In afwachting daarvan mag het gesprek niet stilvallen, zegt Abdalla. „Masmou3 wil in de eerste plaats de stilte doorbreken. We moeten opnieuw het debat durven aangaan en de tegenstelling doorbreken.”

In zekere zin was protesteren de voorbije twee-en-een-half jaar makkelijk. Er was telkens één vijand: Mubarak, het leger, Morsi. Mensen als Abdalla en anderen die de ‘derde weg’ proberen te claimen zitten nu ingeklemd tussen twee kampen.

„Wat het zo moeilijk maakt, is de vrees om gecoöpteerd te worden. De Moslimbroederschap heeft masmou3 willen kapen door op hetzelfde uur lawaai te maken. We hebben teruggeduwd op de sociale media: ‘Dus jullie maken nu lawaai tegen jullie zelf?’ Hun actie is doodgebloed.”

Abdalla verwacht niet dat masmou3 meteen resultaat boekt. „Dit is werk van de lange adem. De revolutie van 2011 had een toekomstsbeeld waarin geen plaats was voor aanhangers van Mubarak. De revolutie van 2013 ziet een toekomst zonder Moslimbroeders. Uiteindelijk is er geen andere oplossing dan een toekomst met plaats voor alle partijen.”