College van Bestuur VU betreurt wangedrag hoogleraar Bax

De Vrije Universiteit in Amsterdam. Foto ANP / Koen Suyk

Het college van bestuur van de Vrije Universiteit Amsterdam betreurt het wangedrag van oud-hoogleraar politieke antropologie Mart Bax “ten zeerste”. Dat schrijft het college vandaag in reactie op een rapport van een onderzoekscommissie die concludeerde dat Bax tientallen publicaties verzon en zich schuldig heeft gemaakt aan “wetenschappelijk wangedrag”.

Het college zegt het onderzoek en de conclusies van de onderzoekscommissie onder leiding van professor Michiel Baud te onderschrijven. Ze noemt het onderzoek “uiterst zorgvuldig en grondig” en zegt “met treurnis” kennis te hebben genomen van de inhoud van het rapport. Bax heeft zich volgens het rapport van de commissie schuldig gemaakt aan wetenschappelijk wangedrag en fraude in de universitaire verslaggeving. Het college voegt toe:

“Het College is de commissie zeer erkentelijk voor het gedegen onderzoek dat zij heeft verricht, hoe pijnlijk de uitkomsten voor onze universiteit ook zijn.”

Bax heeft verzonnen onderzoeksresultaten gepubliceerd, niet-bestaande artikelen op zijn publicatielijst gezet en valsheid in geschrifte gepleegd in universitaire documenten.

Commissie vergelijkt groep Bax met sekte

De commissie meldt in het rapport onder meer dat hoogleraren op de VU nauwelijks werden gecontroleerd in de jaren tachtig en negentig. Het rapport schrijft over de situatie:

“De positie van de hoogleraren was nog tamelijk onaantastbaar en er bestond weinig ruimte om hun ideeën, activiteiten en beleid te bekritiseren. Hoogleraren voerden onderling hun kleine oorlogen over de verdeling van onderzoeksgeld, bestuurlijke en onderwijsverplichtingen, en werden nauwelijks gecontroleerd, noch van boven door de Decaan of het College van Bestuur, noch van onderop, door studenten en andere universitaire gremia.”

De groep geleid door Bax zou de kroon spannen en wordt door de commissie zelfs met een sekte vergeleken. De onderzoekscommissie wijst er wel op dat sinds de tijd waarin dit wangedrag zich voordeed “de wetenschappelijke relaties langzamerhand aan veel strakkere managementeisen onderworpen zijn”. De commissie concludeert dat aan “wetenschappelijk sektarisme en wildgroei van autoritaire tendensen” een einde is gemaakt.

‘Adviezen commissie sluiten aan op discussies die worden gevoerd’

De commissie adviseert het college van bestuur wel meer te werken aan een verantwoordingscultuur en pleit voor “openheid en alertheid” bij vermoedens van fraude of wangedrag. Volgens het college van bestuur sluiten deze aanbevelingen “naadloos aan op discussies die hierover zowel binnen de VU als landelijk worden gevoerd”.

Het college heeft besloten het gehele rapport over Bax openbaar te maken, waardoor zijn reputatie als wetenschapper ernstig wordt geschaad, en het Metis-bestand van de VU, waarmee onderzoekers hun publicaties opgeven, overeenkomstig de bevindingen van de commissie-Baud op te schonen. Uit het onderzoeksrapport bleek onder meer dat van de 161 publicaties op naam van Bax er minstens 64 niet bestaan.

Omdat de betrokkene al sinds 2002 met pensioen is, worden geen arbeidsrechtelijke of andere juridische stappen meer overwogen door het college.