Vandaag gaat Duitsland naar de stembus. Belangrijk. Lees hier waarom

De verkiezingsposters van Peer Steinbrück (SPD), Reiner Brüderle (FDP) en Angela Merkel (CDU) op een rij. Foto Reuters / Thomas Peter

Vandaag kiest Duitsland een nieuw parlement. De campagne mocht dan wat saai en mat zijn, maar de uitslag kan nog weleens spannend worden. En bovendien erg belangrijk voor Nederland. Onze correspondent in Berlijn, Frank Vermeulen, legt het allemaal uit.

Waarom zijn de Bondsdagverkiezingen belangrijk voor Nederland?

Als Duitsland zou destabiliseren en bijvoorbeeld Alternative für Deutschland aan de macht zou komen, wat overigens niet waarschijnlijk is, dan zou dit grote consequenties kunnen hebben voor Nederland. Zowel op politiek als op economisch vlak. Vooral het economische aspect is voor Nederland belangrijk. De Nederlandse economie is vastgekoppeld aan de Duitse. Als het hier goed gaat, gaat het in Nederland goed. Het is voor Nederland van groot belang dat het kan aanhaken op de bloeiende Duitse economie, zij het dat de huizenbubbel de Nederlandse economie momenteel parten speelt.

Voor Rutte is het daarnaast belangrijk dat hij een goede relatie heeft met Merkel, omdat hij via haar invloed kan uitoefenen in Brussel.

Hoe leven de verkiezingen bij jou in Berlijn?

Je ziet natuurlijk overal plakkaten hangen. Maar de verwachting is dat de opkomst historisch laag zal zijn. Mensen hebben het gevoel dat er niet veel op het spel staat en dat de standpunten van de partijen toch inwisselbaar zijn. De SPD heeft meer eisen op het gebied van sociale zekerheid, pensioenen en minimumloon. Maar Merkel is een ster in het overnemen van standpunten en die vervolgens als eigen standpunten te presenteren. Dat is het linke van Merkel. Door haar vervagen de politieke tegenstellingen. Ze depolitiseert het debat.

Het duidelijkste voorbeeld is de invoering van een minimumloon in Duitsland. De SPD en de Groenen, die tegen de trend van de peilingen in formeel blijven streven naar een zogeheten rood-groene coalitie, beloven een dergelijke minimumloon in heel Duitsland te willen invoeren. Merkel is daarvan geen voorstander omdat zij, met de liberalen en de werkgevers, vreest dat dit ten koste zal gaan van werkgelegenheid. Maar het minimumloon is in brede kringen populair. Dus stelt het CDU voor een minimumloon in te voeren, waarvan de hoogte echter niet door Berlijn wordt vastgelegd maar per gebied en per sector door overleg tussen werkgevers en werknemers. “Op het etiket staat hetzelfde”, zegt Peer Steinbrück in zijn toespraken, “maar er zit iets heel anders in de fles”.

Van de vijf mensen die ik hier in Berlijn heb aangesproken op straat, gingen er drie niet stemmen. Een Turkse inwoner vond bijvoorbeeld dat hij niets te winnen had bij de politiek. Twee anderen stemden op Merkel, maar meer uit gewoonte dan vanwege het feit dat ze het goed deed.

Een verkiezingsposter is onder handen genomen in Berlijn. Foto AFP / Kay Nietfeld

Merkel regeert het liefst door met de liberale FDP, die dan wel de kiesdrempel moet halen. Hoe groot is die kans?

Het is waarschijnlijker dat er een ander resultaat uit de stembus komt. Een overwinning van SPD en Groenen samen valt uit te sluiten. Een coalitie van deze twee partijen samen met die Linke, is vooral een theoretische optie. Dat geldt ook voor een coalitie tussen CDU en de Groenen, die inhoudelijk naar elkaar toe zijn gegroeid maar cultureel nog ver van elkaar afstaan.

Een samenwerking tussen Merkel en de SPD ligt het meest voor de hand. Inhoudelijk sluiten de partijen goed op elkaar aan. Voor Merkel kan de samenwerking als voordeel hebben dat de SPD verantwoordelijk wordt voor een nieuwe ronde bezuinigingen in de sociale zekerheid. Voor de SPD liep de vorige ‘grote coalitie’ in 2009 uit op een nederlaag. Maar na vier jaar oppositie moet op basis van de peilingen worden gevreesd dat die kiezers mogelijk niet zullen terugkeren. Dan is meeregeren niet de slechtste optie. En voor Merkel is het weer een kans aan het hoofd te staan van, opnieuw, de beste regering van Duitsland sinds de Tweede Wereldoorlog.

Mogelijke coalities op basis van een recente peiling

Wat wordt er anders na vandaag?

Als dezelfde regering terugkeert gaat het beleid anders worden. Algemeen wordt verondersteld dat er hervormingen aan zitten te komen. Merkel beloofde in haar campagne onder andere meer pensioen voor moeders en aanrechtpremies. Dat kost miljoenen. Daar tegenover moeten inkomsten staan. Ze zegt dat ze de belastingen niet zal verhogen, maar maatregelen kunnen niet uitblijven. Daarom zal Merkel III anders worden dan Merkel II.

Als Alternative für Deutschland in de Bondsdag komt, zal deze one issue-partij ongetwijfeld invloed gaan uitoefenen op de coalitiepartijen. Alternative is een rechts-conservatieve populistische partij die eurosceptische standpunten huldigt. De kans is groot dat deze partij de coalitie dwingt om meer in de richting van de populistische standpunten van Alternative te bewegen. Zodoende zal de coalitie een eurokritischer houding overnemen, die het eurosceptische geluid van Alternative moet afdekken. Zo heeft Merkel in de campagne al aangegeven dat ze minder nationale soevereiniteit af wil staan aan Brussel en meer op bilateraal niveau zaken wil doen met andere eurolanden.

Zes redenen waarom de verkiezingen belangrijk zijn voor Europa

In NRC Handelsblad werden afgelopen donderdag zes redenen op een rij gezet waarom de Duitse verkiezingen belangrijk zijn voor Europa:

1) Eurobonds

Tegen euro-obligaties, gezamenlijk schuldpapier voor de eurozone, zijn alle Duitse partijen gekant. Niemand wil (een deel van) de schuld van wankele eurolanden overnemen, tegen hogere rentes dan Duitsland nu betaalt. Wel hebben SPD en Groenen interesse getoond in een ‘schuldenaflossingsfonds’. Een deel van de staatsschulden van eurolanden wordt in zo’n fonds samengevoegd en afgebouwd.

2) Politieke integratie

Merkel neemt het woord ‘politieke unie’, dat in Nederland verzet oproept, al enige tijd niet meer in de mond. Het CDU-programma waarschuwt juist voor een ‘centralistische’ Unie. De SPD wil de Europese Commissie omvormen tot een Europese ‘regering’, gecontroleerd door het Europarlement.

3) Bankenunie

Alle partijen, behalve Alternative für Deutschland (AfD), accepteren de noodzaak van een bankenunie om de euro te stutten. De Duitse politiek – de liberale FDP voorop – is wel heel sceptisch over te veel zeggenschap van Brussel bij de ontmanteling van failliete banken.

4) Geld voor Zuid-Europa

Over de noodzaak van een derde hulppakket voor Griekenland zijn de belangrijke partijen het eens. CDU-minister van Financiën Wolfgang Schäuble suggereerde tijdens de campagne dat deze hulp ditmaal uit de EU-begroting moet komen. De FDP is zeer sceptisch. AfD is tegen.

5) Verder bezuinigen in Europa

SPD en Groenen hebben de CDU-FDP-regering de afgelopen jaren bekritiseerd om haar ‘eenzijdige’ nadruk op het terugdringen van de tekorten in schuldenlanden. Dit zou de recessie hebben aangejaagd. Maar Merkel is inmiddels toch al een beetje bijgedraaid: ze praat nu meer over hervormingen dan over bezuinigingen. De FDP blijft wel een havik.

6) Tolheffing op de snelweg

De Beierse CSU, zusterpartij van Merkels CDU, eist de invoering van een wegenvignet voor buitenlandse automobilisten in Duitsland. Het zou betekenen dat Nederlanders moeten betalen voor de Autobahn. Volgens de EU mag dat op die manier niet en Merkel is tegen. Maar de CSU wil alleen meeregeren als de belasting er komt. De SPD is ook tegen.