Bo Xilai veroordeeld tot levenslange celstraf

Een van China’s populairste politici, de 64-jarige Bo Xilai, is vandaag veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf. De rechtbank in de Chinese stad Jinan acht de gevallen politicus schuldig aan corruptie, machtsmisbruik en het aannemen van steekpenningen.

De veroordeelde politicus Bo Xilai (midden) wordt met handboeien afgevoerd na zijn veroordeling tot levenslange celstraf. Foto Reuters / Jinan Intermediate People's Court

Een van China’s populairste politici, de 64-jarige Bo Xilai, is vandaag veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf. Ook worden zijn vermogen en bezittingen door de staat geconfisqueerd. De rechtbank in de Chinese stad Jinan acht de gevallen politicus schuldig aan corruptie, machtsmisbruik en het aannemen van steekpenningen. Hij is de hoogste politicus tot nu toe die onder de Chinese leider Xi Jinping voor corruptie is veroordeeld.

Volgens de voorzitter van de rechtbank in de noordoostelijke Chinese stad Jinan heeft Bo Xilai, die lid was van het Politbureau in Beijing en de zuidwestelijke mega-metropool Chongqing met 32 miljoen inwoners bestuurde, “de nationale belangen van China en de belangen van het volk” geschaad. Naar alle verwachting gaat Bo tegen het vonnis in beroep. Daarvan hoeft hij niet veel te verwachten, zegt onze correspondent in China Oscar Garschagen:

“Van een proces in hoger beroep heeft hij geen verwachtingen te koesteren omdat in China de rechtspraak wordt gecontroleerd en geregisseerd door de partij. Het vonnis dat volgens zijn talrijke aanhangers neerkomt op een politieke afrekening is zwaarder dan verwacht en vormt het voorlopige einde van een van de meest geruchtmakende zaken in de geschiedenis van modern China.”

Bo tot maart vorig jaar nog een van de supersterren van de CPC

De val van Bo, die tot voor kort vanwege zijn positie en afkomst behoorde tot de rode partijelite en een van de ‘supersterren’ van de Communistische Partij van China (CPC) was, werd algemeen gezien als het gevolg van zijn nederlaag in een machtsstrijd binnen de partij, vooruitlopend op de tienjaarlijkse leiderschapswisseling van vorig jaar.

Opgegroeid als zoon van een van Mao Zedongs naaste medewerkers was hij in zijn loopbaan burgemeester van de havenstad Dalian, minister van Handel, partijsecretaris van Chongqing en lid van het Politbureau. In 2011 en begin 2012 gold hij als een van de belangrijkste kandidaten voor een plaats in het zeven leden tellend staand comité van het Politbureau dat het machtigste orgaan van China is. Hij was in Chongqing en eigenlijk in heel China populair geworden met zijn populistische maatregelen om de kloof tussen arm en rijk te verkleinen en corrupte projectontwikkelaars aan te pakken.

Moord op Heywood aanleiding om Bo te vervolgen

De moord op de Britse zakenman Neil Heywood, die vanwege een zakelijk geschil in november 2011 door Bo’s echtgenote Gu Kailai werd vergiftigd, vormde uiteindelijk de aanleiding om Bo te vervolgen. Garschagen:

“Bo was vrijwel zeker tot de absolute top doorgedrongen als zijn echtgenote Gu Kailai niet in november 2011 haar Britse zakenpartner Neil Heywood had vermoord met gif. Deze moord werd met medeweten van de Chongqingse hoofdcommissaris van politie Wang Lijun toegedekt. Toen de hoge politieman, die een nauwe band had met de Bo’s, de zaak voorlegde aan zijn superieur kreeg hij van Bo niet alleen een stevige uitbrander maar ook klappen. Wang voelde zich zo ernstig bedreigd dat hij via het Amerikaanse consulaat in Chengdu naar de VS trachtte te vluchten.

Daardoor kwam het schandaal en de werkelijke toedracht van de moord op Heywood aan het licht. In de weken en maanden na Wang’s uitzonderlijke vluchtpoging werd duidelijk dat Bo Xilai had gepoogd de moordzaak toe te dekken. Zijn tegenstanders in de machtsstrijd aan de top kregen daar lucht van en grepen de affaire aan om Bo uit te schakelen.”

Bo’s vrouw werd in augustus vorig jaar voor de moord op Heywoord veroordeeld tot een voorwaardelijke doodstraf, wat in de praktijk een levenslange gevangenisstraf inhoudt. In ruil voor een getuigenis tegen haar man werd zij niet ter dood veroordeeld. Gu Kailai bekende de moord te hebben gepleegd na ruzie over een financiële kwestie. Bo werd in september 2012 uit de Communistische partij gezet en vervolgd.

Bo ontkende aantijgingen

Bo zelf heeft altijd volgehouden geen crimineel gedrag te hebben vertoond. Hij probeerde tijdens het vijfdaagse proces van bijna een maand geleden herhaaldelijk de schuld af te schuiven op zijn vrouw en zijn voormalige rechterhand Wang Lijun. Wel heeft hij erkend dat hij fouten heeft gemaakt die uiteindelijk de opmaat vormden voor zijn val. De aanklagers hadden een zware straf tegen Bo geëist vanwege zijn “gebrek aan berouw”.

In een vorige week gepubliceerde brief aan zijn familie ontkende hij opnieuw alle aantijgingen en Bo liet toen al blijken dat hij rekening hield met lange opsluiting. “Net zoals met mijn vader gebeurde zal ook eens mijn naam gezuiverd worden, ik wacht in de gevangenis kalm af tot die dag aanbreekt”, schreef Bo. Garschagen:

“Bo hoorde het vonnis vandaag zichtbaar knarsetandend en met gebalde, trillende vuisten aan, aldus vanochtend een van de toehoorders in de voor buitenlandse journalisten ontoegankelijke rechtszaal.”

Aanhangers Bo reageren teleurgesteld - tegenstanders noemen vonnis rechtvaardig

Waarnemers gingen ervan uit dat Bo’s vonnis al getekend was door de hoogste politieke leiders in Beijing. Het zou zonder precedent zijn geweest in de geschiedenis van communistisch China als in zo’n grote, politiek getinte zaak de rechters wel een onafhankelijk oordeel velden.

Volgens Bo’s tegenstanders was hij zelf door en door corrupt, maar volgens zijn miljoenen aanhangers werd hij te populair en te machtig, en moest hij daarom uitgeschakeld worden. Garschagen:

“Volgens Bo’s medestanders was hij te populair geworden met zijn maatregelen om de kloof tussen arm en rijk te verkleinen en corrupte vastgoedontwikkelaars aan te pakken. “Als China een democratie was geweest, dan was Bo ongetwijfeld verkozen tot president”, aldus de Beijingse historicus Zhang Lifan. Volgens Zhang is Bo op een ouderwetse wijze aan de kant geschoven. “Dit was een politieke afrekening van het zuiverste soort.”

Aanhangers van de flamboyante Bo, die het middelpunt was van een van de grootste schandalen in de top van de Communistische Partij van China, reageerden vandaag dan ook diep teleurgesteld op het vonnis. “Dit is in politieke zin de doodstraf. We hoeven nu niet meer te rekenen op een comeback”, zei vanmiddag Si Ma Nan, een blogger met tien miljoen aanhangers onder linkse Chinezen. “Bo heeft een politieke doodstraf gekregen in een politiek showproces”, aldus Si Ma Nan in een representatieve reactie op Weibo, het Chinese twittersysteem.

Een van zijn bekendste aanhangers, Kong Qing Dong, hoogleraar aan de Universiteit van Peking reageerde met de vaststelling dat “als de logica van de rechter wordt toegepast op alle hoge leiders van de CPC de rechtbanken het de komende tijd heel erg druk zullen krijgen”. Volgens Kong Qing hebben alle seniore leiders macht misbruikt en steekpenningen aangenomen.”

In de staatsmedia werd hiervoor al steeds nadrukkelijk naar Bo verwezen als een misdadiger die moest boeten voor zijn daden. Die noemden noemden het vonnis juist rechtvaardig:

“Op de websites van de staatsmedia prezen bloggers het vonnis als rechtvaardig, gebalanceerd (“hij had de doodstraf kunnen krijgen”) en een bewijs dat China een rechtsstaat is. De voor Chinese begrippen opmerkelijke openheid van het proces kreeg veel lof van de commentatoren in de staatsmedia. De openheid bestond er uit dat tijdens het proces familieleden en enkele journalisten in de zaak mochten zitten en dat er op een website van de rechtbank teksten verschenen over de procesgang en het verhoor van de getuigen. Buitenlandse journalisten werden geweerd.”

Naar aanleiding van de Bo-zaak heeft de nieuwe Chinese partijleider en president Xi Jinping een grote campagne tegen corruptie in de geledingen van de partij en de overheid gelanceerd. In de afgelopen maanden zijn tientallen regionale partijbazen gearresteerd, op het nationale niveau zijn sinds begin dit jaar acht partijfunctionarissen met de rang van vice-minister en hoger aangehouden. Ook honderden nationale en internationale ondernemingen, waaronder de Chinese petrochemiegigant CNPC, zijn doelwit van dat onderzoek.