Proficiat, uw onderzoek leverde helemaal niets op

Foto Nichon Glerum

Een prijs voor de beste mislukking in de wetenschap? Het lijkt haast een grap, maar ZonMw, de subsidieverdeler voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie, is bloedserieus. Deze week kreeg Catharina van Oostveen, verplegingswetenschapper bij het AMC Amsterdam, de eerste Brilliant Failure Award.

Ze ontving de prijs voor een mislukte studie naar de hoeveelheid zorg die ziekenhuispatiënten nodig hebben. Het onderzoek was gepland in veertien Nederlandse ziekenhuizen, maar kon uiteindelijk alleen in het AMC worden uitgevoerd. Artsen en verpleegkundigen wilden er geen tijd in steken.

Durf te mislukken, zegt ZonMw tegen onderzoekers. Directeur Henk Smid heeft daartoe de handen ineen geslagen met Paul Iske, hoogleraar innovatief ondernemen in Maastricht en oprichter van het Instituut voor Briljante Mislukkingen.

Iske wil bereiken dat onderzoekers minder bang worden risicovol onderzoek te doen. Van een mislukking kan een ander leren, denkt hij.

De prijs van de Brilliant Failure Award Health is een kunstwerk. „Van de bovenkant lijkt het alsof je door de wolken valt, maar als je het omdraait lijkt het alsof je ten hemel stijgt”, zegt Van Oostveen. Ze weet nog niet wat overheerst, het gevoel van vallen of opstijgen, maar ze is „heel blij” met de prijs. „Mijn onderzoek is zodanig mislukt, dat we vinden dat die fouten in de toekomst niet nog eens gemaakt moeten worden.”

Maar heeft zo’n prijs wel nut? Wetenschapsfilosoof Loet Leydesdorff van de Universiteit van Amsterdam vindt ’m overbodig. „Wat doe je met een student die door een verkeerde opzet niets uit zijn onderzoek krijgt?”, vraagt Leydesdorff zich hardop af. „Die geef je een onvoldoende. Die moet het nog maar eens proberen. Allemaal heel zielig, maar ik denk niet anderen daarvan nou heel veel kunnen leren.”

Het Instituut van Briljante Mislukkingen voert historische voorbeelden op om de prijs te rechtvaardigen. Columbus ontdekte Amerika door de verkeerde kant op te varen en Alexander Fleming kwam penicilline op het spoor nadat hij een bacteriecultuur had laten verschimmelen. „Maar dat heet serendipiteit, een toevallige vondst die per vergissing is gedaan”, zegt Leydesdorff. „Dat is heel wat anders dan een onderzoek waar niets uitkomt doordat er van tevoren niet goed gekeken is of het wel kan werken.”

Maar volgens Van Oostveen ligt het niet aan de opzet van de studie: „Het mislukte omdat onderzoek doen in productieziekenhuizen vaak geen prioriteit heeft.”