Investeer in je carrière, doe een stap terug

De baan voor het leven bestaat niet meer. Moderne werknemers leren een levenlang, vinden opnieuw hun talenten uit, combineren werk en zorg en moeten langer doorwerken. Dat kan alleen als je af en toe een pauze inplant. Kan dat wel en hoe doe je dat?

Er zijn vijf gebieden in de wereld waar mensen geluk kiger, langer en gezonder leven: Sardinië in Italië, de Okinawa-eilanden in Ja- pan, Loma Linda in Californië, het Nicoya-schiereiland in Costa Rica en het Griekse eiland Ikaria. Wetenschappers noemen deze gebieden de Blue Zones en ontdekten dat het geheim van de bewoners bestaat uit alledaagse dingen: voedsel (groenten, fruit en peulvruchten), de hechte gemeenschap en constante lichamelijke beweging. Pensioen bestaat niet in de Blue Zones, de bewoners werken door zolang het gaat. En toch leven ze zo’n zeven jaar langer dan gemiddeld.

Dit betekent niet dat we het pensioen moeten afschaffen en op een mediterraan tempo moeten gaan werken en leven, maar we kunnen er op zijn minst iets van leren, zegt Martijn de Wildt van human resource adviesbureau Qidos. „Wij hollen ons in veertig jaar helemaal uit en als het meezit, halen we hijgend de eindstreep. Met vijfenzestig kan het grote uitrusten beginnen. Waarom verdelen we het pensioen niet over de loopbaan?” Het patroon van studeren, werken, rusten is volgens hem hopeloos uit de tijd. „Leren doe je je hele loopbaan en als je na je veertigste kiest voor een tweede carrière, is de kans groot dat je er met vijfenzestig niet mee wilt stoppen.”

Tijd is ook zoiets: in de periode dat je er het meeste van nodig hebt, heb je er te weinig van. Dus waarom niet wat gas terugnemen als de kinderen klein zijn? Of als je ouders of een partner mantelzorg nodig hebben? De Wildt werkte zelf een dag in de week minder toen zijn kinderen klein waren. „Ik heb het vier jaar gedaan, dat is bij elkaar opgeteld nog geen jaar langer werken. In ruil daarvoor heb ik een mooie periode met mijn kinderen gehad.”

Timothy Ferriss noemt een loopbaanpauze in zijn boek Een werkweek van 4 uur bewust een minipensioen en geen sabbatical. Sabbatical komt van ‘sabat’ en dat refereert aan uitrusten. Een minipensioen dient een doel: studeren, promoveren, een boek schrijven, een taal leren, voor kinderen of ouders zorgen, jezelf ontdekken of een droom in vervulling laten gaan.

Dat laatste deed Jeroen Louman (37), consultant bij Accenture. Anderhalf jaar geleden werkte hij zes maanden vrijwillig als coach en mentor bij een broedplaats voor jonge ondernemers in Nairobi. „Werken met jonge mensen uit een andere cultuur dwingt je steeds in de spiegel te kijken: wat zijn mijn verwachtingen, patronen en hoe kan ik me aanpassen?” Louman ziet zijn Afrikaanse avontuur ook als een mentale verfrissing. „Accenture was mijn eerste baan en na tien jaar dreigt de kans dat je vastroest. Door drastisch te veranderen van cultuur en context doorbrak ik de sleur. Ik kwam opgeladen en energiek terug.”

En dat is precies waarom zijn werkgever het mogelijk maakt dat werknemers onbetaald verlof opnemen. Waarom zou je als bedrijf geld en tijd steken in het werven en opleiden van talent als je ze een aantal jaren later laat gaan omdat ze cowboy willen zijn in Texas of willen leren tangodansen in Buenos Aires? „‘Voor jou tien anderen’, zo zitten wij niet in de wedstrijd”, zegt human resource directeur David Hulsenbek. „Als je niet enthousiast bent, moet je iemand niet aannemen, maar als je het wel wat vindt, moet je je uiterste best doen om talent binnenboord te houden.” Hulsenbek noemt het ‘levensloopgericht personeelsbeleid’, oftewel luisteren naar wat medewerkers willen. „Onze medewerkers zijn gemiddeld tweeëndertig jaar, een periode waarin er veel gebeurt in hun leven: van samenwonen en kinderen krijgen tot ouders die ziek worden. Daarbij zijn ze ambitieus en willen ze een mooie carrière opbouwen. Een reis of een verlof hoort er dan gewoon bij. Je kunt vechten tegen de tijdgeest, maar als je niet meedenkt met nieuwe generaties verlies je talent.”

Vier jaar geleden vroeg bijna elke sollicitant naar de mogelijkheden voor onbetaald verlof of een opleiding, nu hoort Dick Koopman, directeur bij Yacht, het maar zelden. Mensen durven geen eisen te stellen. Ze blijven zitten waar ze zitten. Dat is wel logisch, maar niet per se slim volgens Koopman. Wie interessant wil blijven op de arbeidsmarkt werkt namelijk continu aan zijn kennis, netwerk, vaardigheden en marktwaarde. Een pauze is een uitgelezen moment om aan wat hij ‘persoonlijke wendbaarheid’ noemt, te werken. Zeker nu de bazen minder uitgeven aan training en opleiding. Uit het NRC Beste Werkgeversonderzoek bleek vorig jaar dat de opleidingsbudgetten flink waren gedaald. Ook vonden medewerkers bij de bedrijven in de profitsector dat ze aanzienlijk minder kansen hadden hun loopbaanwensen te verwezenlijken dan voorgaande jaren.

Als je een pauze neemt, doe het dan gericht, raadt Koopman aan. Dus niet een halfjaar backpacken in Peru, want dan kom je terug met een achterstand. „Als werkgevers moeten kiezen tussen een cv met gaten erin of een cv waarin continuïteit zit, dan kiezen ze voor het laatste. Maar als je er een halfjaar tussenuit bent geweest om te studeren aan een businessschool of om ervaring binnen je vakgebied op te doen in het buitenland, dan heb je een meerwaarde boven iemand die altijd op dezelfde afdeling heeft gewerkt. Werkgevers willen graag ondernemende en dynamische mensen.”

Koopman ziet vooral dat stevige zelfverzekerde werknemers het risico durven nemen bewust een pauze in te bouwen. Dat is zonde, want aan jezelf werken is voor iedereen belangrijk. In het boek Onbeperkt Houdbaar begint managementdenker Jeroen Busscher met het voorbeeld van Michiel, ooit de ster van het reclamebureau waar hij werkt. Nu is hij het probleem. Michiel kan en doet wat hij vijf jaar geleden ook deed en daar is hij te duur voor geworden. Busscher: „Het wordt al snel gemeengoed en dan worden jouw kennis en vaardigheden steeds minder waard.”

„Het is ook helemaal niet leuk om je hele loopbaan hetzelfde te doen”, zegt Ellis Meenks (39). Zij stopte twee jaar geleden bij het bedrijf dat ze met haar man had opgezet om mesologie (natuurgeneeskunde) te gaan studeren. „Dat ik op mijn achttiende voor bedrijfskunde heb gekozen, betekent toch niet dat mijn loopbaanpad hiermee vaststaat?” De opleiding duurt minimaal vijf jaar en Meenks heeft besloten er niet bij te werken, maar zich fulltime op haar tweede carrière te storten. „Dat heeft consequenties, zeker financieel, maar het geeft me veel energie om te doen wat ik het allerleukste vind. Bovendien zorgt het thuis ook voor meer balans, want ik studeer tijdens schooltijden.”

Voor de toekomst heeft ze een duidelijk doel voor ogen: afstuderen en een nieuw zorgconcept opzetten voor kinderen met chronische aandoeningen waarbij de reguliere en de complementaire geneeskunde samenwerken.

Carrières gaan in toenemende mate over zelfverwezenlijking in plaats van over zekerheid en geld verdienen, signaleert Jeroen Busscher. Hij kan zich voorstellen dat er ondanks de moeilijke arbeidsmarkt steeds meer mensen zoals Meenks komen. „Sinds de jaren zeventig zijn we in Nederland niet gelukkiger geworden, wel rijker. Meer welvaart zorgt dus niet voor meer welzijn. Als mensen zich dat realiseren, zie je dat ambities niet meer zozeer gaan over meer, hoger en beter, maar over de dingen die ze belangrijk, leuk en zinvol vinden.”

Carrières die gaan over persoonlijke ontwikkeling vragen om zelfkennis en tijd. „Om aan het einde van je leven te kunnen zeggen ‘ik heb er uitgehaald wat erin zit’, is het noodzakelijk om je regelmatig te heroriënteren”, zegt Busscher die zelf elk jaar een miniretraite van twee maanden neemt in de zomer. „Het is luxe als je het kunt combineren met een pauze.” Maar denk niet: ik kan het niet regelen, dus dan doe ik het maar niet, waarschuwt Koopman. „Je kunt van alles naast je werk doen: voor een cursus filosofie hoef je je loopbaan niet te onderbreken.”

Wat Koopman wellicht vergeet, is dat dan het gevaar van ‘teveel’ op de loer ligt. En een pauze nemen louter om uit te rusten, staat natuurlijk niet goed op het cv.