Industrie wordt onder de voet gelopen

Nieuwe technologieën dreigen hele sectoren te ontwrichten. De regering houdt zich stil, aldus Jan Bouwens.

Is onze service- en maakindustrie toekomstbestendig? In een recent rapport identificeert McKinsey’s Global Instituut de twaalf meest kansrijke sectoren voor de komende jaren. Daaronder bevinden zich 3D-printing, energie, gentechnologie en cloudtechnologie.

Van de technologische ontwikkeling die zich in deze sectoren voltrekt, zal voor een groot aantal bestaande bedrijven een ontwrichtende werking uitgaan, zo staat in het rapport. Is onze economie klaar voor deze revolutie? Hiertoe moeten we weten hoe Nederlandse kennis en economische activiteit in deze industrieën zich verhoudt tot die in het buitenland.

De ontwrichting komt voort uit de reikwijdte van veranderende technologie en de onderschatting daarvan door de zittende macht. Dat laatste kan een hele industrie raken. Zo onderschatte de Amerikaanse staalindustrie in de jaren zeventig de komst van de mini-staalovens. Uiteindelijk veroverden deze ovens meer dan negentig procent van de staalmarkt. De hooghartige hoogovenindustrie echter, wees de mini-staalovens af als „inferieure technologie”. Dankzij slim management van Philips overkwam Philips Licht destijds niet hetzelfde. Toen Philips het onderzoek naar de toekomst van led inzette, werden de medewerkers die zich hiermee bezighielden verguisd door de zittende macht van de lichtdivisie. De uitspraak van die divisie luidde: „Led is geen licht”. De top van Philips zette echter door.

Led is evenals de mini-staaloven een voorbeeld van een ontwrichtende technologie, omdat deze de bestaande industrie snel overwoekert. En er staan dus twaalf van deze sectoren klaar om ook onze industrieën in Nederland onder de voet te lopen – tenzij we er klaar voor zijn. We lijken er ons niet eens druk over te maken. Toch, de tijd dringt.

In de eerste plaats moeten we vaststellen hoe goed onze economie is ingericht om in de genoemde industrieën een rol van betekenis te spelen. Hebben we universiteiten die in deze gebieden uitblinken? Dat kunnen we heel snel afmeten aan hoe gewild hun studenten wereldwijd zijn. Hoe sterk staat onze industrie ervoor? Is Shell even hooghartig als de Amerikaanse staalindustrie of even slim als Philips destijds met led? Welk beleid voert onze regering om bedrijven binnen te halen of te behouden in genoemde gebieden?

In de tweede plaats moeten we ons afvragen hoe de komst van deze industrieën onze economie zal raken en wat het gevolg is als deze revolutie aan ons voorbij trekt.

In het meest wenselijke scenario zullen deze industrieën ook in Nederland wortel schieten. Maar daarmee zijn niet alle problemen opgelost. Veel van deze ondernemingen zullen bestaand (en vaak laag geschoold) werk overbodig maken. Dit fenomeen voltrekt zich nu al in Nederland. Accountantskantoren automatiseren in rap tempo werk dat voorheen door administratief opgeleide MBO-ers werd gedaan. Deze werkgelegenheid verdwijnt zeer snel en definitief. We zullen daarom MBO-ers in andere richtingen moeten opleiden en het aanbod van administratieve opleidingen dramatisch moeten terugbrengen.

Mocht daarentegen het kasplantje in Nederland nooit tot wasdom komen, dan zullen banen verdwijnen en zullen we pensioenlasten en ziektekosten in de toekomst niet kunnen dragen.

Laat de koning zich op Prinsjesdag 2014 daarom eerst uitspreken over de houdbaarheid van onze industrie. Daarna kunnen we gaan kibbelen over de verdeling van de inkomsten.