‘Ik zette mijn verdriet om in beweging’

In de rubriek ‘Het nabestaan’ praten mensen over verlies, rouw en hoe het leven verder gaat. Daaronder staat een necrologie van een niet per se bekende persoon.

Beelden uit de film De Boomgaard: „Voor mijn jongste zoon lees ik een gedicht voor. Mijn dochter zingt en speelt piano. Ik dans met mijn oudste zoon.”

De eerste vier jaar na zijn dood heb ik onder water geleefd. Zo voelde ik dat. Mijn zicht was wazig, het geluid was ver weg, mijn bewegingen voelden zwaar.

„Eind 2005 heb ik een dansvoorstelling gegeven, op de derde sterfdag van Roderic. Ik heb geprobeerd in dans uit te drukken hoe ik die jaren ben doorgekomen en hoe ik heb geworsteld om zijn dood te verwerken. Mijn drie kinderen zaten elk op een hoek van het speelvlak.

„Aan rouwverwerking was ik toen nog nauwelijks toegekomen. Onze kinderen waren in de puberleeftijd. Roderic had net een eigen zaak opgebouwd in strategische communicatie. Hij ontwikkelde cd-roms en liet teksten schrijven voor bedrijven; Canon was zijn grootste klant. Na zijn dood heb ik geprobeerd zijn zaak voort te zetten. Dat mislukte. Sommige freelancers, die op zijn begrafenis nog stonden te huilen, kaapten links en rechts onze opdrachtgevers weg. Tja, zij dachten ook aan overleven, maar dan op een andere, minder elegante manier. Ik was verbijsterd.

„Ik bleef maar doorrennen in die tijd. Er moest brood op de plank komen, kinderen moesten worden opgevoed, de hond uitgelaten. En ik had een conflict uit te vechten met de Engelse familie van Roderic over ons tweede huis in Frankrijk. Als ik daar aan terugdenk...

„Op 5 december 2002 hadden we het huis gekocht, zijn grote droom, bij Aix-en-Provence. Van zijn moeder had hij een voorschot op de erfenis gekregen. Op 20 december zouden we met het hele gezin naar Zuid-Frankrijk rijden om er de kerstvakantie door te brengen. De nacht ervoor kreeg Roderic een hersenbloeding, ’s ochtends vroeg stierf hij.

„Vrijwel direct na zijn dood eiste Roderics familie het geld terug. We hadden een samenlevingscontract, maar dat gold niet, volgens de Britse regels, voor een huis in Frankrijk. Uiteindelijk heb ik het huis moeten verkopen om hun deel van het geld terug te betalen.

„Ik was vooral moe in die tijd, alles kostte me moeite, viel me moeilijk. Ik was te oud geworden om te dansen in mijn eigen voorstellingen, vond ik. Ik ging me verdiepen in voetreflexologie. Ik heb altijd een fascinatie gehad voor voeten; niet zo verwonderlijk, als danseres. Ik kan goed kijken, door mijn beroep. Nu ging ik ook letterlijk voelen, aan voeten; ik ontdekte dat er binnen in een mens meer beweging te voelen is – een ander soort aanraking. Dit bracht me bij cranio-sacraal, een bijzondere vorm van therapie waarmee je blokkades kunt laten behandelen in de energiebanen in je lichaam. Hierdoor ben ik in januari 2007 weer boven water gekomen.

„Ik weet het nog precies. Ik had in die tijd verschrikkelijke last van mijn schouders, ik kon niet liggen, niet slapen door de pijn. Ik had letterlijk het gevoel dat ik Roderic op mijn schouders mee torste. Bij een cranio-behandeling moest ik een keer vreselijk huilen. Ik zag Roderic voor me en ik zei tegen hem: ‘Ga nu maar, je mag gaan, ik red het wel’. En hij vertrok, in een lange, taps toelopende wit verlichte ruimte – steeds kleiner en kleiner werd hij.

„Bij vrienden had ik in die jaren de filmmaker Kees Hin ontmoet. Sindsdien was ik met hem in gesprek over het maken van een film. Film is zo’n indringend medium, het brengt je zo dichtbij, dichterbij dan theater.

„Kees en ik hebben samen een film gemaakt over mijn manier van afscheid nemen. In de lente, zomer en herfst van 2008 hebben we gefilmd. Vijf jaar heb ik nodig gehad om hier naartoe te groeien. Actrice Judith Brokking heeft me gecoacht. Ze zei steeds: ‘Je moet het dansen afleren om te kunnen dansen. Laat ze los: al die danstechnieken die je ooit geleerd hebt. Dans helemaal vanuit jezelf, vergeet alle conventies’.

„Mijn kinderen spelen een rol in de film, evenals een groep acteurs met wie ik al achttien jaar dans, een vriendin die beeldhouwer is, en een vriend die schildert. Ieder van hen brengt mij een stap verder om de dood van Roderic te verwerken. Mijn dochter speelt piano, ze zingt One word van Anouk: ‘You will never leave my mind’. Aan mijn jongste zoon lees ik een gedicht voor: Over de dood, zonder overdrijving, van Wislawa Szymborska: ‘Er is geen leven dat nooit, al was het maar een ogenblik/onsterfelijk is geweest’. Ik dans met mijn oudste zoon, met wie ik nooit eerder had gedanst.

„Aan het einde van de film breng ik de kleren van Roderic naar het magazijn van toneelspelersvereniging Maatschappij Discordia. Roderic is als acteur naar Amsterdam gekomen. Wij hebben elkaars voorstellingen gezien toen we werkten in de wereld van het vernieuwende theater, in de jaren tachtig. We kenden elkaar nog niet in die jaren.

„De scène bij Discordia vond ik het moeilijkst om te spelen. Ik draag kleren van Roderic, ik trek ze uit, leg ze af. Voor mij was dat letterlijk de afronding van mijn manier van rouwverwerking. Ik weet nog dat ik na die filmdag naar huis ging en dacht: nu kan ik het verleden echt loslaten en me volledig richten op de toekomst.

„De film is in de zomer van 2009 in première gegaan op het festival Cinedans. Hij is op tv uitgezonden door de Boeddhistische Omroep. Ik heb ’m diverse malen getoond aan mensen die midden in hun fase van verliesverwerking zitten. Ik werk graag voor en met hen. Ik probeer door te geven wat ik heb geleerd na de dood van Roderic.

„Je emoties laten stromen via je lichaam, verdriet omzetten in beweging, vorm geven aan verwerken – mij heeft het geholpen, en hopelijk kan ik hulp bieden op en met die manier.”

Gijsbert van Es

De film ‘De Boomgaard’ is te bestellen via www.patricekennedy.nl Reacties: via nrc.nl/hetnabestaan Twitter: #nrc #hetnabestaan