Eén zin om te onthouden

Een toespraak houden

Elke dag overlijden, trouwen en jubileren er mensen. Jij wordt gevraagd ‘iets te zeggen’. Wat zijn de valkuilen?

Tekening paul Steenhuis

1Besef wie je toespreekt. De zojuist overledene hoort je in elk geval niet. De meeste andere mensen die in het middelpunt staan ook niet, trouwens. Het is ook moeilijk luisteren als er tientallen, soms honderden mensen naar je kijken. Die ánderen luisteren des te beter. Gaat-ie op z’n bek? Valt er wat te lachen? Zoals een begrafenis vooral is voor de nabestaanden, is een toespraak vooral voor de mensen die óók zijn gekomen.

2Geen grappen of herinneringen die alleen jij en de toegesprokene begrijpen dus. Grijp de gelegenheid liever aan om te verwoorden wat de familie betekent, wat de afdeling bindt, waar het bedrijf voor staat. En bied perspectief: het werk van de overledene, de gepensioneerde, de afdeling wordt door anderen met nieuwe energie voortgezet. Weten die dat ook meteen.

3Dat mensen vermaakt willen worden, betekent niet dat jij Youp van ’t Hek bent. Deze maand trouwde schrijver Thomas Blondeau als buitengewoon ambtenaar van de burgerlijke stand NRC-columnisten Rosanne Hertzberger en Arjen van Veelen. Zelden op een plechtigheid zo gelachen! Blondeau amuseerde, maar trok nooit de aandacht weg van het paar. Je ging alleen maar meer van ze houden, zo knap zette hij ze neer. Francien Schuursma, kloppend hart van uitgeverij De Bezige Bij adviseerde eens na een toespraakje: „Geen ‘ik’ meer gebruiken, graag. We hebben hier geen ‘ik’, alleen ‘wij’.”

4Wie zijn gehoor wil meenemen, zorgt dat het iets ziet. De persoon die je toespreekt heeft aan een half woord genoeg, jij ziet het ook helemaal voor je. Logisch, jullie waren erbij toen gebeurde wat jij nu aanhaalt. De rest van de toehoorders heeft geen idee. Gebruik dus beelden. Redacteur Baukje Brugman zei eens: „Als jouw boek verfilmd wordt, waar staan dan de aanwijzingen voor de regisseur? Niks ‘en toen en toen en toen’. Scènes en dialogen heeft hij nodig!”

5Wie vertelt het je na? „Heleen had een fantastisch verhaal!” „Leuk, wat zei zij dan?” „Eh...” Dat schiet dus niet op. Zeker niet als het grootste deel van je publiek helemaal niet aanwezig is, zoals bij politici in het bekende zaaltje. Zij spreken eigenlijk het land toe. Jij de hele afdeling. Help je luisteraars dus door ze ten minste één zin te geven die ze kunnen onthouden en doorvertellen. I have a dream. Herhaal het desnoods. King zei het een keer of tien en van al die andere dingen in zijn toespraak is veel minder blijven hangen, toch?

6Geloof het zelf. Als je niet tenminste een beetje houdt van degene die je toespreekt, houd dan je mond. Die ene gehuldigde arbeider wil misschien nog net geloven wat de directeur zegt, de anderen denken: hypocriet, bij het vorige gouden horloge zei hij hetzelfde! Doe het dan liever niet. Of hou het kort, wees eerlijk en vraag de voorman om het echte verhaal te houden. Max Christern, voormalig chef economie van deze krant, maakte er een gewoonte van alle collega’s iets over het feestvarken te laten zeggen. Werkte geweldig. Tenslotte de eeuwige kwestie: uit het hoofd of van papier? Vraag dat Mark Rutte.

Hans Nijenhuis