Eén vrouw heeft een serieuze afwijking

Hoogleraar gynaecologie Lex Peters bezocht afgelopen week SOS Kinderdorpen in Ghana. En liet zien hoe je op baarmoederhalskanker kunt screenen met tafelazijn.

Vrijdag 13 september

Dit weekend druk bezig met de voorbereidingen voor de reis naar Ghana en Gambia. We willen laten zien wat er met eenvoudige middelen als tafelazijn en vloeibare stikstof bereikt kan worden om baarmoederhalskanker de wereld uit te helpen. Mijn vrouw Annemieke (die voor haar stichting als clown optreedt in ontwikkelingslanden) en ik gaan maandag in het gezelschap van mensen van SOS Kinderdorpen, de Nationale Postcode Loterij en enkele journalisten op reis. Eerst nog een volle polikliniek, een oratie van een collega radiotherapeute in Leiden en daarna eten bij Swinging Safari, een Afrikaans restaurant in Den Haag met Bismark, met een inspirerende dokter die geboren is in Ghana, en zijn vrouw. Hij heeft in zijn geboorteland onderzoek gedaan op het gebied van ‘seksuele en reproductieve gezondheid en rechten’. Veel gesproken over verschillende culturen maar vooral over het gevoel dat we samen echt wat kunnen betekenen.

Zaterdag

De regen maakt het verlangen naar de tropische zon groter. Het is een komen en gaan van mensen die speelgoed en kleertjes brengen voor de kinderen in de weeshuizen in Ghana, waar Annemieke gaat clownen. De betrokkenheid en interesse is hartverwarmend groot. In verband met de reis niet naar de wedstrijd Ajax-PEC Zwolle, maar naar de apotheek om anti-malariamedicijnen te halen. ’s Avonds heerlijk gegeten bij BAK, aan het prachtige IJ. Wat is Amsterdam fantastisch.

Zondag

Met het volle gewicht op de koffers zitten om alle spullen voor de Ghanese kinderen erin te krijgen. De laatste hand gelegd aan mijn presentaties in Ghana en Gambia. Wanneer was het dat ik voor het laatst met alleen maar zonnebrandolie, zwembroek en zonnebril op vakantie ging? Ik verlang er geen moment naar terug. De zondag – die vroeger in het domineesgezin waarin ik opgroeide in het teken van de preek van pa stond – is nu vol van voorbereidingen voor de reis naar de dorpen en sloppenwijken waar het project Save my mother van SOS Kinderdorpen en Female Cancer Foundation (FCF) wat geluk en gezondheid kan brengen.

Maandag

Op Schiphol verzamelen voor de reis naar de Ghanese hoofdstad Accra. Veel pakken en overpakken met onze reisgenoten om te zorgen dat alle kinderkleren, potloden en spelletjes het vliegtuig in komen en veilig in Afrika belanden. Aankomen in het donker: de eerste kennismaking met Ghana. Bij de controles nemen ze het niet zo nauw met de verplichte cholera-vaccinatie. Voor twintig dollar is bij de gezondheidsinstanties op het vliegveld een stempel te halen zonder prik.

Dinsdag

Na het ontbijt naar het eerste SOS-kinderdorp in Tema. Hier zwaaien zorgzame moeders, die zelf inmiddels uit de kinderen zijn, de scepter. Daarna bekijken we het schooltje op hetzelfde terrein waar we worden opgewacht door enthousiaste en vrolijke kinderen in zuurstokroze uniformen. Alles wordt eraan gedaan om de kinderen een gelukkige schooltijd te geven. Daarna naar de high school met getalenteerde SOS-kinderen, en kinderen van de rijkere Ghanezen. Prima dat er aandacht wordt besteed aan talenten, maar het moet wel voor iedereen toegankelijk zijn. Van de carrières wordt hoog opgegeven en het lukt misschien om de afgestudeerden in Ghana te houden: geen braindrain.

Met het busje rijden we naar de sloppenwijken om het ‘family strengthening program’ (FSP) van SOS Kinderdorpen te bezoeken, waar ‘kanslozen’ worden begeleid en geleerd om de touwtjes aan elkaar te knopen. Een heerlijk stuk brood gegeten van een door haar man verlaten vrouw die nu dankzij dat programma 110 broden per dag bakt en verkoopt en zo haar kinderen een toekomst kan geven en haar schulden kan afbetalen. Na een verrukkelijke ‘Chinese’ lunch op het nationale hoofdkwartier van SOS, met een binnenlandse vlucht naar de stad Kumasi. Meet en greet, eten, slapen.

Woensdag

Na een vroeg ontbijt rijden we naar het SOS-kinderdorp met het ‘medische centrum’ van Kumasi. In het kinderdorp zijn nog twee andere medische missies: Zuid-Afrikanen en Zweden die zich met tandheelkunde bezighouden. In de wachtkamer zitten vrouwen die via de radio hebben gehoord van de ‘see & treat’ activiteiten van het Save my Mother-project. De vrouwen worden voorgelicht over baarmoederhalskanker en de eenvoudige manier waarop de ziekte voorkomen kan worden.

Vandaag worden veertig vrouwen gescreend. Met watten wordt de baarmoedermond aangestipt met een concentraat van ‘tafelazijn’. Cellen die er niet thuishoren lichten op, dat is met het blote oog te zien. Bij drie vrouwen zijn ernstige afwijkingen te zien. De baarmoedermond wordt heel kort bevroren door de vloeibare stikstof. Twee keer drie minuten, en ze kunnen weer naar huis. Ze zijn gescreend en behandeld in nog geen kwartier. Voor de ernstig geestelijk en lichamelijk beperkte kinderen waar clown Plies (Annemieke) in de tussentijd voor speelt, zijn de leefomstandigheden aanzienlijk minder rooskleurig: de meesten zijn door hun ouders verlaten. Bij ons veel gesprekken met de medewerkers van het SOS-kinderdorp: het zijn stuk voor stuk zeer gemotiveerde, deskundige en betrokken mensen. De directeur van SOS Ghana is zelf opgegroeid in een SOS-kinderdorp. ’s Avonds in bed bekijken we nog even de clowning-foto’s: de blijdschap spat van de kindergezichten, heerlijk.

Donderdag

Vandaag gaan we naar de afgelegen gebieden van Kumasi. De grote gascilinder met vloeibaar lachgas, de onderzoeksbank, het azijnzuur, de specula en het personeel worden op een pick-up geladen om één uur en vele kilometers rough road later te worden uitgeladen en de mobiele kliniek in te richten. Veel vrouwen zijn komen opdagen voor de screening. De goede sfeer en het temperament van de vrouwen compenseren de angst en zenuwen ruimschoots. „Wij komen om gezond te blijven, om voor ons gezin en met name onze kinderen te kunnen zorgen.”

Alle apparatuur werkt en de verpleegsters en vroedvrouwen doen hun werk uitstekend. Ze zijn daarnaast goed in staat om de vrouwen gerust te stellen. Eén vrouw heeft een serieuze afwijking aan de baarmoedermond en wordt behandeld met cryotherapie (de stikstof die de baarmoedermond eventjes bevriest). Het is ook nu weer bijzonder en emotioneel om te zien en te beleven dat onze methode om baarmoederhalskanker te voorkomen werkt. Ditmaal in dit afgelegen deel van Ghana, waar voorheen het overlijden aan deze ziekte heel gewoon was. Het wordt moeilijk om alleen maar deskundig te zijn als de behandelende verpleegkundige Esther, een jonge vrouw van 26 jaar, vertelt dat haar moeder vorig jaar overleden is aan baarmoederhalskanker. Esther studeerde nursing sciences in Groot-Brittannië en was te laat voor de begrafenis. Dan mag je best een traantje wegpinken.