Branson: bluf en branie

De oprichter van het Virgin-imperium was deze week in Nederland. Ooit schoolverlater, nu eigenaar van banken en vliegtuigen.

Als het op publiciteitsstunts aankomt is de bekendste en meest excentrieke zakenman van Groot-Brittannië ongeëvenaard. Uitbreiding van zijn luchtvaartmaatschappij Virgin naar Schotland? Sir Richard Branson loopt de vliegtuigtrap af, tilt voor een leger fotografen zijn kilt op en onthult een boodschap op zijn witte boxershort: stiff competition. Ter promotie van Virgin Cola reed hij in New York met een tank over Fifth Avenue, en hij verkleedde zich als bruid om aandacht voor trouwwinkel Virgin Brides te generen.

„De juiste pr is een krachtig middel om veel voor elkaar te krijgen. En stukken goedkoper dan adverteren”, legde Branson afgelopen maandag uit toen hij in Amsterdam was als juryvoorzitter van de Postcode Loterij Green Challenge. Deze keer was zijn pr-stunt mat. Hij schilderde de bekende I amsterdam-letters groen.

Onder Bransons Virgin-imperium hangen inmiddels 400 bedrijven in de meest uiteenlopende sectoren: van vliegtuigmaatschappijen tot banken. Bransons laatste paradepaardje is Virgin Galactic, een bedrijf dat ruimtevaartuigen ontwikkelt en ruimtereizen verkoopt voor 250.000 dollar per stuk. De eerste klant moet nog vertrekken, maar Virgin verkocht al meer dan vijfhonderd reizen.

Branson, dyslectisch, maakte de middelbare school niet af. Hij zou in de cel belanden of miljonair worden, voorspelde het hoofd van zijn school. Inmiddels wordt Bransons vermogen geschat op 4 miljard dollar. De dyslexie is een belangrijke verklaring voor zijn succes. Het leerde hem „de kunst van het delegeren”, zegt hij.

Met de nodige bluf richtte hij in 1969 het succesvolle blad Student op, daarna een platenhandel. Die werd Virgin genoemd; geen van de betrokkenen had ervaring in de platenhandel. De platenmaatschappij die volgde strikte later de Rolling Stones. In 1984 begon Branson een luchtvaartmaatschappij met één enkele Boeing. Hij werd voor gek versleten, maar Virgin Atlantic slaagde. Zijn strijd tegen British Airways leverde Branson als underdog veel sympathie op.

Ondertussen volgde de ene pr-stunt na de andere. Waaghals Branson werd in 1985 bij het brede Britse publiek beroemd toen hij met zijn speedboat Virgin Atlantic Challenger een transatlantisch snelheidsrecord vestigde. Daarna volgde onder meer een tocht met een hete luchtballon over de Atlantische Oceaan.

Onder het mom ‘screw it, just do it’ breidde Branson zijn zakenimperium uit naar vrijwel iedere denkbare sector. Maar diverse met veel bombarie aangekondigde Virgins stierven een stille dood. Virgin Cola zou de strijd met Pepsi en Coca Cola aangaan. Behalve in Bransons vliegtuigen is het vrijwel nergens te krijgen. Virgin Brides, Vodka, Wine, Jeans, Cosmetics en Cars bestaan niet meer of spelen een marginale rol.

Met de jaren ging Branson zich inzetten voor een betere wereld. Hij sloot zich aan bij het filantropische initiatief The Giving Pledge, waarbij miljardairs beloven de helft van hun vermogen weg te geven. Hij werd lid van de Global Commission on Drugs Policy die strijd voor een radicaal ander drugsbeleid. En hij richtte de Carbon War Room en het het Virgin Green Fund op om antwoorden te vinden op klimaatverandering.

Uw groene initiatieven zijn op het westen gericht. Maar terwijl Europa en de VS hun CO2-uitstoot met 60 miljoen ton per jaar beperken, groeit die in China met 500 miljoen. Is het geen druppel op een gloeiende plaat?

„In China realiseren ze zich ook dat er een klimaatprobleem is en dat ze niet door kunnen gaan met de import van olie en kolen zoals nu. Maar goed, China is reden tot zorg. Triest genoeg bouwen ze er nog steeds een kolencentrale per week. Idealiter maken de wereldleiders samen harde afspraken. Maar dat is op dit moment niet waarschijnlijk dus moeten we stukje bij beetje vooruit.”

Met de Global Commission on Drugs Policy probeert u het drugsbeleid wereldwijd te veranderen. Lukt dat?

„De commissie maakt een groot verschil. Het maakt indruk dat vijftien ex-presidenten toegeven dat ze meer hadden moeten doen. In Zuid-Amerika zie je hele positieve ontwikkelingen. Amerika gaat de goede kant op. Men begint te accepteren dat drugs behandeld moeten worden als een gezondheidsprobleem en niet als een criminaliteitsprobleem. Overigens maken veel mensen zich zorgen dat Nederland wat dat betreft achteruit gaat. Maar goed, daar kunnen we het nog wel eens over hebben.”

Liever nu. Zo vaak zien we elkaar niet.

„Ik vind de kabinetsbeslissingen hier dieptriest en heel dom. We halen nu Portugal aan als voorbeeld voor de rest van de wereld van een liberaal land dat het juiste doet op drugsgebied. In het verleden was Nederland dat nog.”

Veel maatschappelijk organisaties lopen weg met Branson. Clubs die strijden tegen belastingontwijking doen dat niet. Branson maakt gebruik van een wirwar aan ondoorzichtige bv’s en stalt zijn privévermogen op belastingparadijzen als de Maagdeneilanden. In 2011 verhuisde een deel van Virgin naar het fiscaal aantrekkelijke Zwitserland.

Hoe valt die belastingontwijking te rijmen met Sir Richard de maatschappelijk verantwoordelijke ondernemer?

„Virgin opereert net als de meeste internationale bedrijven. We proberen hetzelfde niveau aan belastingen te betalen als onze concurrenten, anders zijn we niet competitief.”

U cultiveert het imago van een weldoener. Dan is het toch niet zo gek dat mensen meer van u verwachten?

„Ik denk dat... Nou ik denk dat je ziet... Ik bedoel...” Branson zoekt naar een antwoord. „Elk Virgin-bedrijf in Engeland betaalt belasting, net als iedereen. Natuurlijk hebben we belastingadvocaten om ons te adviseren. Als een rivaal als British Airways alles doet om zijn belastingen te drukken, moet Virgin hetzelfde doen. En als we daarna het geld dat we verdienen weggeven – dat doen we meestal – dan is dat aan ons.”

Virgin heeft zo’n 400 bedrijven, maar is in Nederland niet te vinden. Heeft dat een reden?

„Nee, gek genoeg doen we op dit moment niks in Nederland. We hadden een succesvol platenbedrijf en platenwinkels, maar die tijd is voorbij.”

In Engeland kocht u de genationaliseerde bank Northern Rock. Hier staat ook nog zo’n bank te koop. Interesse?

Lachend: „Met degenen die in het verleden Nederlandse banken hebben gekocht, is het niet zo goed afgelopen.”

Virgin Rail sprak in 2011 met het ministerie over de concessie van de hogesnelheidslijn. Rijden er straks Virgin-treinen in plaats van Fyra’s door Nederland?

„Met Virgin Rail hebben we een aardig deel van het Britse treinennetwerk in handen. We rijden ook met hogesnelheidstreinen. Als zich in Europa een kans voordoet, gaan wij met plezier het gesprek aan. Of we in Nederland in gesprek zijn, weet ik eerlijk gezegd niet.”

Neemt u zelf nog wel zakelijke beslissingen?

„Met ons ruimteprogramma houd ik me nog bezig. Een reis kost nu nog 250.000 dollar, maar op termijn zullen ook gewone mensen naar de ruimte gaan. Dat is geweldig. Ik heb de meeste zakenbeslissingen gedelegeerd. Maar de ruimte blijft mijn territorium.”