Alsjeblieft, hier heb je

Om de huizenmarkt een impuls te geven, mag iedereen vanaf 1 oktober belastingvrij 100.000 euro schenken.

Als het aan het kabinet ligt, mag iedereen vanaf 1 oktober belastingvrij een schenking van een ton ontvangen. Enige beperking: het geld moet besteed worden aan het huis. Het is een mooi startkapitaaltje bij de aankoop van een nieuwe woning, maar je kunt er ook je bestaande woning van verbouwen of tussentijds een stukje van je hypotheek aflossen – handig als je huis ‘onder water’ staat. Geraamde derving aan belastinginkomsten: 100 miljoen euro – wat erop duidt dat het kabinet verwacht dat mensen hier massaal gebruik van zullen maken. Volgens notaris Justine Tielemans kan dat kloppen. Sinds de aankondiging, op Prinsjesdag, wordt haar kantoor Hermans & Schuttevaer in Utrecht „ongelooflijk veel” gebeld door klanten die gebruik willen maken van de regeling. „Vaak door klanten die al eerder een schenking gedaan hebben. Het goede nieuws is dat zij die eerdere belastingvrije schenking nu kunnen aanvullen.”

Eerder deze week zat ze nog aan tafel met een vader die zijn kinderen straks allebei een ton wil schenken. „Ik ga ervoor zorgen dat mijn kinderen een huis krijgen, zei hij. Het is belangrijk voor hem, hij is zelf niet meer helemaal gezond.”

Tielemans spreekt wekelijks ouders die hun kinderen willen helpen. „Ouders zeggen: wij hebben het goed, nu onze kinderen nog.” Het is niet noodzakelijk om een notaris in te schakelen bij een schenking, maar het gebeurt vaak wel. „Mensen vinden het toch eng. Het gaat om grote bedragen. En wij kunnen ook extra zaken vastleggen. Bijvoorbeeld dat het geld, na een eventuele scheiding, niet naar de ex-partner gaat.”

Extra kamer en een tuin

Vooral dertigers worden door hun ouders geholpen, zegt Tielemans. „Ze hebben kinderen op komst, wonen in een huurappartement ergens op de derde etage. Met hulp van hun ouders kunnen zij een huis kopen met een extra kamer en een tuin.”

Belastingvrij schenken mocht altijd al: ouders mogen hun kinderen jaarlijks ruim 5.141 euro schenken zonder dat zij hierover belasting hoeven te betalen. Eenmalig mogen ouders hun kinderen 24.676 euro belastingvrij schenken, mits de kinderen jonger zijn dan 40 jaar (was 35), of een partner hebben die jonger is dan 40.

Met het oog op het stimuleren van de huizenmarkt was dat bedrag begin dit jaar al tijdelijk verhoogd naar 51.407 euro, mits het geld besteed werd aan de eigen woning. Dit bedrag is nu dus verder verhoogd naar 100.000 euro. Twee belangrijke beperkingen zijn geschrapt: er geldt geen leeftijdsgrens meer en de regeling is niet meer uitsluitend bedoeld voor ouders die aan hun kinderen schenken – iedereen mag voortaan schenken en iedereen mag ontvangen. Dus ook grootouders en suikerooms komen nu in beeld.

De enige beperking die overeind blijft, is de beperking in tijd: de regeling loopt af op 1 januari 2015. Daarna gaat het bedrag in beginsel gewoon weer omlaag naar 24.676 euro.

Zal deze maatregel de woningmarkt uit het slop trekken? Woordvoerder Hans de la Porte van de Vereniging Eigen Huis is daar niet bij voorbaat van overtuigd. „De maatregel kan zeker geen kwaad, maar of het ook echt zal werken, is afwachten.” Zo levert de beperkte looptijd van de regeling – 15 maanden – volgens De la Porte in de praktijk problemen op. „Je kunt wel een ton hebben om je hypotheek mee af te lossen, maar de meeste banken staan niet toe dat je meer dan 10 of 20 procent van je hypotheek tussentijds aflost. Als je toch een groter bedrag ineens wilt afbetalen, krijg je te maken met hoge boeterentes.”

De vereniging roept banken dan ook op zich coulant op te stellen en af te zien van zulke boetes, zeker als huizen ‘onder water’ staan. „De hypotheekschuld komt dan weer in evenwicht met de gedaalde waarde van de woning.” SNS Bank heeft – tot nu toe als enige grote bank – al aangekondigd boetevrij aflossen tot 100.000 euro mogelijk te willen maken.

Wie een nieuw huis wil kopen of het geld wil gebruiken om te verbouwen, heeft hier overigens geen last van. En wie wel zijn hypotheek deels wil aflossen en te maken krijgt met boeterentes, kan de aflossing over meerdere jaren uitsmeren: de ontvanger heeft drie jaar de tijd om het geld van zijn schenking uit te geven, voor hij er alsnog schenkbelasting over moet betalen. Dus wie een hypotheek van 350.000 euro heeft en per jaar 35.000 euro boetevrij mag aflossen, kan een schenking van 100.000 euro in drie etappes gebruiken voor zijn hypotheek, zonder problemen te krijgen met de bank.

Een ander bezwaar tegen de regeling is dat de groep mensen die er gebruik van kan maken, beperkt in omvang is. Want hoeveel mensen kunnen ‘zomaar’ een ton missen? De la Porte: „De kinderen van wie de ouders een ton over hebben, zijn meestal niet degenen die de meeste problemen hebben met het kopen van een huis of het aflossen van hun hypotheek. De groep huizenkopers die financiële hulp het hardste nodig hebben, bereik je met deze maatregel dus niet.”

Het probleem is vaak dat het vermogen er wel is, maar dat mensen er niet bij kunnen. „Het geld zit meestal vast in hun huis”, zegt econoom Paul Tang, voormalig Tweede Kamerlid voor de PvdA en tegenwoordig zelfstandig adviseur. Hij schreef op verzoek van een aantal financiële partijen, maatschappelijke organisaties en het ministerie van Binnenlandse Zaken het rapport Eigen haard is zilver waard, waarin wordt becijferd dat er in Nederland 500 miljard aan overwaarde op koophuizen zit, die op dit moment niet ‘verzilverd’ wordt. Tang: „80 procent daarvan zit bij 50-plussers en gemiddeld gaat het om een overwaarde van zo’n tweeënhalve ton.”

Omkeerhypotheek

Nu is het huis verkopen de enige manier om bij dat geld te kunnen. „In het buitenland zijn er hypotheekvormen waarbij je een deel van de overwaarde van je huis wel gewoon kunt opnemen.” Als voorbeeld noemt Tang de ‘omkeerhypotheek’, waarbij iemand een hypotheek neemt op zijn (afbetaalde) huis. De huiseigenaar ontvangt dan een bedrag ineens en de maandelijkse rente wordt doorgaans bij de schuld opgeteld, die weer wordt afgelost wanneer het huis wordt verkocht. „In Nederland zijn banken zeer terughoudend met zulke hypotheekconstructies”, zegt Tang, terwijl die het voor een veel grotere groep huiseigenaren mogelijk zouden maken hun kinderen financieel te helpen. Nu moeten die wachten op de erfenis.

Ouderen kunnen de overwaarde op hun huis op latere leeftijd ook zelf hard nodig hebben – bijvoorbeeld voor onverwachte hoge zorgkosten of een tegenvallend pensioen. „Mensen moeten goed nadenken of ze het geld dat ze wegschenken wel echt kunnen missen. Je moet wel klappen kunnen opvangen.”

Een grote schenking is niet de enige manier waarop mensen kinderen kunnen helpen met een eigen huis. Je kunt ook borg staan voor een hypotheek – dat kan het laatste zetje zijn dat nodig is om de bank over de streep te trekken. Je kunt ook gewoon de jaarlijkse 5.141 euro belastingvrij schenken – dat is een mooie bijdrage aan de hypotheeklasten. Je kunt ze ook een ton lenen in plaats van geven. Met een schappelijke rente, die gewoon aftrekbaar is als hypotheekrente en die je ze, als die minder is dan 5.141 euro per jaar, aan het einde van het jaar ook nog eens belastingvrij cadeau kunt doen. Zo gaat er minder geld onnodig naar de bank en kunnen ze het geld dat ze daarmee besparen opzijzetten voor een goed doel: de lening van hun ouders afbetalen.