Ook corrupte tijgers gaan nu de cel in

Zondag is de uitspraak tegen de van corruptie verdachte Bo Xilai Het proces tegen de partijbons staat niet op zich Partijleider Xi Jinping kondigde in maoïstische termen aan de CPC te zuiveren

Franse topwijnen staan op de lijst van politiek incorrecte dranken, de Hermès-tas mag niet meer als zakelijk cadeau. Foto Reuters

Correspondent China

Op zijn anticorruptie-website durft hij het niet keihard op te schrijven, uit vrees weer te worden opgepakt. Maar „burgerreporter” Zhu Ruifeng (43) is ervan overtuigd „dat corruptie gemeengoed is geworden in alle bestuurslagen” van China en „zeer schadelijk is’’ voor de werking van de tweede economie van de wereld.

„Natuurlijk staat de zaak tegen oud-Politbureaudlid Bo Xilai niet op zichzelf”, zegt de voormalige zakenman. Zijn populaire website Toezicht door het volk functioneert als platform voor klokkenluiders. Dankzij deze luis in de pels zitten tientallen bordeel-bezoekende, Rolex-dragende, Porsche-rijdende partijbonzen gevangenisstraffen van tien jaar en langer uit.

„Het is natuurlijk zeer prijzenswaardig dat onze nieuwe leiders het niet alleen bij het vervolgen van Bo Xilai laten, maar ook andere partijtijgers durven aan te pakken. Maar zullen ook de systematische oorzaken van de corruptie worden aangepakt?”, zegt Zhu, die alleen al dit jaar vijf keer op het politiebureau „een kop thee” moest gaan drinken.

Voor Zhu Ruifeng staat vast dat zondag, als het vonnis tegen Bo Xilai wordt gepubliceerd, het ex-Politbureaulid voor de rest van zijn leven achter de tralies verdwijnt. Bo Xilai, wiens familie sinds de oprichting van de Volksrepubliek behoort tot de rode elite, zal worden veroordeeld wegens het aannemen van steekpenningen en het toedekken van de door zijn vrouw gepleegde moord op de Britse zakenman Neil Heywood.

Grote tijgers nu ook in de cel

De Chinese partijleider en president Xi Jinping, sinds oktober vorig jaar de machtigste man in China, heeft de geruchtmakende zaak aangegrepen voor een systematische campagne tegen corruptie in alle geledingen van de partij. Xi beseft dat niets minder dan het voortbestaan van de CPC in het geding is, want door de Bo-affaire zijn gewone Chinezen opnieuw geconfronteerd met de materialistische, superkapitalistische levensstijl van de rode leiders en hun familieclans.

Xi Jinping maakte gebruik van het maoïstische jargon en kondigde aan zowel „de corrupte vliegen” als de „corrupte tijgers” te zullen doodmeppen of -schieten. Sinds januari gaat dan ook geen week voorbij of lokale en regionale partijsecretarissen, managers van staatsbedrijven en (vice)-ministers worden door de disciplinebewaarders van de CPC „onder verdenking” geplaatst.

Dat Xi Jinping ook de tijgerjacht zeer serieus lijkt te nemen, is nieuw. Zes functionarissen met de rang van onderminister of hoger zitten vast op verdenking van „disciplinaire overtredingen”, zoals in het partijjargon zeer ernstige corruptiezaken worden genoemd. Maar de grootste tijger die Xi Jinping in het vizier schijnt te hebben, is de tot voor een jaar geleden zeer machtige Zhou Yongkang.

Zhou wordt gezien als de grote baas, de beschermheer in de CPC-top van de Chinese olie-industrie en het grootste staatsbedrijf PetroChina. Het kan geen toeval zijn dat Zhou ook de mentor van Bo Xilai was en graag had gezien dat zijn leerling hem had opgevolgd als baas van de staatsveiligheidsdienst.

Met de gepensioneerde Zhou staat ook de top van PetroChina onder verdenking. Duizend managers van de onderneming hebben hangende het onderzoek hun paspoorten moeten inleveren, vijf topdirecteuren zijn gearresteerd. Het aandeel PetroChina daalt en ook de minister, die alle staatsbedrijven in portefeuille had, is gearresteerd. Waar zij allemaal van verdacht worden is niet bekend. Er zouden volgens de Chinese zakenpers grote bedragen zijn weggesluisd naar buitenlandse rekeningen en financiële fondsen in Los Angeles.

Het onderzoek raakt ook grote investeringen van het Brits-Nederlandse Shell. De aanleg van een grote Shell-PetroChina raffinaderij ter waarde van 13 miljard euro in de provincie Zhejiang ligt volgens een Chinese krant stil. Shell onthoudt zich van ieder commentaar en wacht stil af tot de „tijgerjacht” is beëindigd. Er zijn geen aanwijzingen dat de Shelltop in China ook onder verdenking staat.

Net als internationale CEO’s

Dat geldt niet voor de bestuurders van honderden andere internationale ondernemingen, zoals GlaxoSmithKline en Bayer, die officieel onder verdenking zijn gesteld omdat zij corruptie zouden hebben bevorderd. „Er is een heksenjacht aan de gang zoals ik nog nooit heb meegemaakt. Ik ken geen buitenlandse CEO die niet in spanning zit’’, zei de Britse zakenman Jim McGregor onlangs op het Wereldeconomisch Forum in Dalian.

Het feit dat Xi Jinping bij de lancering dezelfde termen (‘vliegen’ en ‘tijgers’) gebruikte als Mao Zedong tijdens de ‘rectificatiecampagne’ in 1952 is volgens de Nederlandse historicus Frank Dikötter een bedenkelijk signaal. „Natuurlijk, het gaat nu niet gepaard met bloedvergieten op grote schaal zoals in de jaren 50, maar de overeenkomsten zijn wel frappant”, constateert de in Hongkong woonachtige auteur. Vooral opvallend vindt hij dat Xi Jinping de strijd tegen corruptie plaatst in het kader van een bredere campagne vóór de versterking van de CPC en vooral tégen westerse ideeën zoals persvrijheid, democratie en onafhankelijke rechtspraak. Zijn conclusie: het is Xi niet alleen om corruptiebestrijding te doen, maar ook om zijn eigen positie te versterken en de greep van de CPC op de Chinese samenleving te vergroten. Ook bij ‘burgerreporter’ Zhu Ruifeng is dat vermoeden gerezen. „Corruptie bestrijd je alleen door meer openheid, verplichte transparantie, persvrijheid, en een systeem van openbare controles en niet door bloggers die corruptiegevallen aan de kaak stellen het zwijgen op te leggen.’’