‘Ik heb er heel zuur in gestaan’

Minister Frans Timmermans vindt de keuze voor de JSF-straaljager de enige juiste, ook al was hij als Kamerlid altijd zeer kritisch over de rekensommen waarmee Defensie die bepleitte.

De minister van Buitenlandse Zaken ontvangt in de VIP-lounge op Schiphol. Frans Timmermans vliegt zo naar de Verenigde Staten om met zijn ambtsgenoot John Kerry te praten. Maar voor hij gistermiddag vertrok, wilde hij nog één keer uitleggen waarom hij, voorheen verklaard tegenstander van de JSF, een draai van 180 graden heeft gemaakt. „De laatste weken werden er zo vaak oude filmpjes van mij getoond, dat ik er behoefte aan heb om uit te leggen waarom ik tot de conclusie ben gekomen dat we dit toestel nu moeten kopen.”

Op die oude filmpjes is te zien hoe het Kamerlid Timmermans ruim tien jaar geleden worstelde met deelname aan de ontwikkeling van de Amerikaanse Joint Strike Fighter. Een decennium later verdedigt hij de aanschaf van 37 van die straaljagers. „Ik kan iedereen die het met mij eens is dat Nederland een luchtmacht moet hebben, overtuigen dat dit de goede beslissing is.”

Hoe legt u aan de achterban van de PvdA uit dat de JSF waar u zo tegen was er toch komt?

„Laat ik er niet omheen draaien. Ik had politiek gezien natuurlijk liever een ander verhaal verteld. Het allermoeilijkste in deze kwestie is dat ik mezelf toen ik in dit kabinet stapte gebonden heb aan een proces waarin we de hele zaak nog eens goed gingen bekijken.”

In de formatie spraken VVD en PvdA af in 2013 te kiezen voor of tegen de JSF. „Ik had altijd gedacht, als we dat goed onderzoeken, dan komen we automatisch uit bij: niet doen! Maar als minister van Buitenlandse Zaken kom ik nu tot de tegenovergestelde conclusie. Als wij in de toekomst nog aan militaire missies willen meedoen, dan moeten we onszelf kunnen beschermen. Daarvoor hebben we een luchtmacht nodig, dat kan niet met onbemande drones. En er zijn gewoon geen andere toestellen die zijn opgewassen tegen de dreigingen waar we nu mee te maken hebben.

„Ik kwam tot dat inzicht toen we twee maanden geleden bij Buitenlandse Zaken een internationale veiligheidsvisie ontwikkelden. Uit de analyse van de dreigingen bleek dat de aard van de conflicten is veranderd. Onze mensen staan niet tegenover andere troepen, maar tegenover kleinere tegenstanders met hoogwaardige wapens die makkelijk te verplaatsen en te verstoppen zijn. En die levensgevaarlijk zijn voor andere vliegtuigen. Dan nog kun je zeggen, oké, dit weten we, maar we stellen het besluit nog een paar jaar uit omdat het politiek nu slecht uitkomt. Maar dat vind ik niet fair. We moeten de krijgsmacht niet om politiek opportune reden nog langer in onzekerheid houden”

Dus terwijl het kabinet 6 miljard euro bezuinigt, besluit u tot de uitgave van 4,5 miljard?

„Ik was laatst op een avond van de partij en daar klonk dat argument: schrap dat geld tegen elkaar weg en dan hoeven we nog maar 1,5 miljard te bezuinigen. Ten eerste is er het verschil tussen structurele en incidentele uitgaven. Maar daarnaast gaan we niet meer geld uitgeven aan de vervanging van de F-16 dan nu aan de F-16 zelf. En tot 2017 geven we er überhaupt geen geld aan uit. Dus schrappen levert nu niks op.”

En daar waren de leden door overtuigd?

„De enige mensen die ik niet kan overtuigen zijn degenen die zeggen: eigenlijk hebben we geen luchtmacht nodig. Die mensen overtuig je nooit.”

Overreedt u zo ook de fractie van de PvdA?

„We zijn een paar weken geleden met de drie betrokken bewindspersonen [naast Timmermans vicepremier Lodewijk Asscher en minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem, red.] bij de fractie geweest om uit te leggen wat wij gedaan hebben. Maar we zijn daar bewust niet in discussie gegaan. Dat wil ik ook niet. Fractieleden bellen me wel met vragen, maar ik houd verder bewust afstand. Ook vanwege mijn persoonlijkheid. Ik ben nogal intens en als ik me daar te veel mee ga bezig houden, zijn er voor je het weet Kamerleden die zeggen: ‘Hij probeert ons onder druk te zetten.’ Ze moeten daar zelf besluiten.”

Waarom is dit zo’n extreem gevoelig onderwerp voor de PvdA? We hebben het niet over een ethisch dilemma maar over een vliegtuig.

„Zo leg ik het ook uit. De politie mag toch ook een nieuwe auto kopen als de oude versleten is? Maar dit onderwerp heeft een veel grotere lading gekregen dan de vraag of de luchtmacht een nieuw vliegtuig moet krijgen. Tot nu toe is er nooit volledige openheid over geweest. Mensen hebben terecht het gevoel dat ze jaren aan het lijntje zijn gehouden. Die enorme achterdocht had ik zelf ook. Ik heb er de afgelopen maanden heel zuur en sceptisch in gestaan. Het heeft een hele tijd gekost voordat ik mijn wantrouwen kon laten varen en naar de feiten kon kijken.”

En nu baseert u zich op inschattingen van datzelfde Defensie dat u eerder voorloog.

„We hebben ze echt over de tafel getrokken bij Defensie. Jarenlang is gedaan alsof we 85 toestellen konden kopen, terwijl ze wisten dat dat we dit niet konden betalen. Nu weten we eindelijk hoe het zit. Ik sta ervoor in dat deze schattingen kloppen. En met dit aantal toestellen hebben we genoeg om mee te doen aan internationale missies.”

In uw analogie met de politie: krijgt de luchtmacht nu toch de Porsche die hij zich wenste?

„Zo is het inderdaad begonnen. De luchtmacht wilde per se dit toestel en daar zijn toen argumenten bij gezocht. Ik steek er mijn hand voor in het vuur dat dat nu niet gebeurd is. Sinds 2002 is de veiligheidsanalyse veranderd en zijn de concurrerende vliegtuigen niet doorontwikkeld. Als je over straat loopt, het gaat regenen en je steekt een paraplu op die je eerder niet had, is dat een draai? Of pas je je dan aan de nieuwe omstandigheden aan?”